Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
ददृशु: कालरात्रिं ते गायमानामवस्थिताम् । नराश्वकुण्जरान् पाशैर्बद्धवा घोरै: प्रतस्थुषीम्,उस समय पाण्डवपक्षके योद्धाओंने मूर्तिमती कालरात्रिको देखा, जिसके शरीरका रंग काला था, मुख और नेत्र लाल थे। वह लाल फूलोंकी माला पहने और लाल चन्दन लगाये हुए थी। उसने लाल रंगकी ही साड़ी पहन रखी थी। वह अपने ढंगकी अकेली थी और हाथमें पाश लिये हुए थी। उसकी सखियोंका समुदाय भी उसके साथ था। वह गीत गाती हुई खड़ी थी और भयंकर पाशोंद्वारा मनुष्यों, घोड़ों एवं हाथियोंको बाँधकर लिये जाती थी
dadṛśuḥ kālarātriṁ te gāyamānām avasthitām | narāśva-kuñjarān pāśair baddhvā ghoraiḥ pratasthuṣīm ||
サञ्जयは言った。彼らは具現したカララートリーが、そこに立って歌うのを見た。恐るべき縄で人・馬・象を縛り上げ、彼女はそれらを連れ去っていた――殺戮の夜、戦士たちの上に死と破滅が降りかかる凶兆であった。
संजय उवाच
The verse frames the night massacre as being overshadowed by an impersonal, inexorable force—Kālarātri—suggesting that when violence and adharma peak, death and ruin ‘take possession’ of all ranks (men, horses, elephants alike). It underscores the ethical warning that war’s cruelty ultimately binds everyone in the same noose of suffering and mortality.
In Sañjaya’s report, the warriors perceive a terrifying apparition: Kālarātri personified, singing and standing nearby, binding living beings with dreadful nooses and moving away with them. The vision functions as an omen and poetic depiction of imminent slaughter and the harvesting of lives during the Sauptika night-raid.