Shloka 30
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
द्रौपदी बोली--भरतवंशशिरोमणे! यदि आप मुझे वर देते हैं तो मैं यही माँगती हूँ कि सम्पूर्ण धर्मका आचरण करनेवाले राजा युधिष्ठिर दासभावसे मुक्त हो जायेँ। जिससे मेरे मनस्वी पुत्र प्रतिविन्ध्यको अज्ञानवश दूसरे राजकुमार ऐसा न कह सकें कि यह “दासपुत्र' है।। राजपुत्र: पुरा भूत्वा यथा नान्य: पुमान् क्वचित् | राजभिललितस्यथास्य न युक्ता दासपुत्रता,जैसे पहले राजकुमार होकर फिर कोई मनुष्य कभी दासपुत्र नहीं हुआ है, उसी प्रकार राजाओंके द्वारा जिसका लालन-पालन हुआ है, उस मेरे पुत्र प्रतिविन्ध्यका दासपुत्र होना कदापि उचित नहीं है
draupady uvāca—bharatavaṁśa-śiromaṇe! yadi tvaṁ me varaṁ dadāsi, tad etad eva vṛṇe—sarva-dharma-parāyaṇaḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ dāsabhāvāt pramucyatām; yena me manasvinaḥ putrāḥ, viśeṣataḥ prativindhyaḥ, ajñānavaśād anyaiḥ rāja-kumārakaiḥ “dāsa-putraḥ” iti na vaktavyaḥ. rājaputraḥ purā bhūtvā yathā nānyaḥ pumān kvacit; rājabhir lālitasya asya na yuktā dāsaputratā.
ドラウパディーは言った。「バーラタの系譜の冠たる御方よ！ もし恩寵を賜るなら、我が願いはこれです。ダルマを余すところなく実践する王ユディシュティラを、奴隷の境遇から解き放ってください。そうすれば、我が気概ある息子たち、とりわけプラティヴィンドゥヤは、他の王子たちに無知ゆえ『奴隷の子』と嘲られることもなくなりましょう。かつて王子であった者が後に『奴隷生まれ』と呼ばれた例など聞いたことがありません。同じく、諸王の間で養われ慈しまれてきた我が子プラティヴィンドゥヤが、『奴隷の子』という汚名を負うのは、断じてふさわしくありません。」
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma as inseparable from dignity: even when power can grant boons, the ethical priority is to remove unjust bondage and the social stain it creates for the innocent—especially children—so that lineage and honor are not wrongfully degraded.
After the humiliation in the royal assembly, Draupadī is offered a boon by Dhṛtarāṣṭra. She asks first that Yudhiṣṭhira be freed from slavery, emphasizing that otherwise her son Prativindhya could be mocked as a ‘slave’s son,’ which she argues is improper for one raised among kings.