Shloka 18
दुर्योधनस्य बलिवर्णनम् — Duryodhana’s Description of Tribute at the Rājasūya
महिमान परं चापि पाण्डवानां महात्मनाम् | दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो विवर्ण: समपद्यत,कुरुश्रेष्ठ! यह देखकर कि कुन्तीके पुत्रोंका मन प्रसन्न है, भूमण्डलके सब नरेश उनके वशमें हैं तथा बच्चोंसे लेकर बूढ़ोंतक सारा जगत् उनका हितैषी है, इस प्रकार महात्मा पाण्डवोंकी महिमा अत्यन्त बढ़ी हुई देखकर धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनका रंग फीका पड़ गया
vaiśampāyana uvāca | mahimānaṁ paraṁ cāpi pāṇḍavānāṁ mahātmanām | duryodhano dhārtarāṣṭro vivarṇaḥ samapadyata, kuruśreṣṭha |
ヴァイシャンパーヤナは語った。おお、クル族の最勝者よ。大心のパーンダヴァの至高の偉大さ—その心の歓び、地上の諸王がことごとくその影響下に入ったこと、そして世のすべてが幼子から老者に至るまで彼らの幸いを願っていること—を見て、ドリタラーシュトラの子ドゥルヨーダナは蒼白となった。この偈は、他者の繁栄が、洞察ではなく嫉妬によって受け止められるとき、内なる崩壊と将来の非道の種となることを示している。
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how envy (īrṣyā) distorts perception: the Pāṇḍavas’ legitimate prosperity and universal goodwill should inspire respect or self-improvement, but in Duryodhana it produces inner agitation and loss of balance—an ethical warning about responding to others’ success.
After witnessing the Pāṇḍavas’ rising eminence—public joy, widespread support, and the submission or alignment of many kings—Duryodhana reacts with visible distress, becoming pale. This reaction foreshadows his later hostility and schemes against them.