Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Bhīmasena’s Digvijaya and Tribute Return (भीमस्य दिग्विजयः धननिवेदनं च)

स तै: परिवृतः सर्वर्विष्वगश्नचं नराधिपम्‌ । अभ्यगच्छन्महातेजा: पौरवं पुरुषर्षभ,नरश्रेष्ठल उन सभी पराजित राजाओंसे घिरे हुए महातेजस्वी अर्जुनने पौरव राजा विष्वगश्वपर आक्रमण किया

sa taiḥ parivṛtaḥ sarvair viṣvag-aśvaṃ narādhipam | abhyagacchan mahātejāḥ pauravaṃ puruṣarṣabhaḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。敗れた諸王に四方から取り囲まれながらも、光輝と威力に満ちた英雄アルジュナ――人中の最勝者――は、パウラヴァの王ヴィシュヴァグ・アシュヴァ(Viṣvag-aśva)に対峙すべく進み出て、勝利の勢いのまま遠征を押し進め、武威をもって王者の驕りを屈せしめた。

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तैःby/with them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरि-वृत (वृ धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
विष्वगश्वम्Vishvagashva (name)
विष्वगश्वम्:
Karma
TypeNoun (Proper)
Rootविष्वगश्व
FormMasculine, Accusative, Singular
नराधिपम्king, ruler of men
नराधिपम्:
Karma
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Accusative, Singular
अभ्यगच्छत्approached/attacked
अभ्यगच्छत्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-गम्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
महातेजाःof great splendor/might
महातेजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहातेजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
पौरवम्Paurava (of the Puru line)
पौरवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपौरव
FormMasculine, Accusative, Singular
पुरुषर्षभO bull among men
पुरुषर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun (Vocative epithet)
Rootपुरुषर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna
V
Viṣvag-aśva
P
Paurava (dynastic designation)
D
defeated kings

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in action: after victory, a warrior-king (or his champion) must decisively confront remaining resistance, not for personal cruelty but to establish political order and curb unrighteous royal arrogance.

Arjuna, surrounded by already defeated kings, advances to engage Viṣvag-aśva, identified as a Paurava ruler, indicating the continuation of a campaign of subjugation and the next confrontation in the sequence.