Previous Verse
Next Verse

Shloka 186

Jarā’s Account and the Enthronement of Jarāsandha (जरासंधोत्पत्तिः अभिषेकश्च)

प्रियाभ्यामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विप: । भरतकुलभूषण! महापराक्रमी राजा बृहद्रथने काशिराजकी दो जुड़वीं कन्याओंके साथ, जो अपनी रूप-सम्पत्तिसे अपूर्व शोभा पा रही थीं, विवाह किया और उन नरश्रेष्ठने एकान्तमें अपनी दोनों पत्नियोंके समीप यह प्रतिज्ञा की कि मैं तुम दोनोंके साथ कभी विषम व्यवहार नहीं करूँगा (अर्थात्‌ दोनोंके प्रति समानरूपसे मेरा प्रेमभाव बना रहेगा)। जैसे दो हथिनियोंके साथ गजराज सुशोभित होता है, उसी प्रकार वे महाराज बृहद्रथ अपने मनके अनुरूप दोनों प्रिय पत्नियोंके साथ शोभा पाने लगे

priyābhyām anurūpābhyāṃ kareṇūbhyām iva dvipaḥ | bharatakula-bhūṣaṇa! mahāparākrāmī rājā bṛhadrathena kāśirājakī dve juḍavī kanyābhyāṃ saha, yā rūpa-sampattayā apūrva-śobhāṃ prāptavatyaḥ, vivāhaḥ kṛtaḥ; sa ca narāśreṣṭhaḥ ekānte svayoḥ patnyoḥ samīpe idaṃ pratijajñe—“ahaṃ yuvābhyāṃ saha kadācid api viṣama-vyavahāraṃ na kariṣyāmi” (arthāt ubhayor api prati samāna-rūpeṇa mama premabhāvaḥ bhaviṣyati) | yathā dve kareṇūbhyāṃ saha gajarājaḥ suśobhate, tathā sa mahārājaḥ bṛhadrathaḥ svamanānurūpābhyāṃ priyābhyāṃ saha śobhāṃ lebhe |

クリシュナは語った。「バーラタ族の飾りよ。大いなる武威を備えたブリハドラタ王は、カーシー王の双子の娘—その美と徳が稀なる輝きを放つ乙女たち—を后として迎えた。人中の最勝たる彼は密かに二人の妃に誓った。『我は汝ら二人を決して不公平に扱わぬ。わが愛は常に等しく汝らに注がれよう。』そして、ふさわしい二頭の雌象により大象がいよいよ威容を増すように、ブリハドラタ王もまた、心にかなう二人の愛妃とともに、いっそう輝き栄えた。」

प्रियाभ्याम्with/by (two) beloved (wives)
प्रियाभ्याम्:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रिय
FormFeminine, Instrumental, Dual
अनुरूपाभ्याम्with/by (two) suitable, well-matched (ones)
अनुरूपाभ्याम्:
Karana
TypeAdjective
Rootअनुरूप
FormFeminine, Instrumental, Dual
करेणुभ्याम्with/like two female elephants (cows)
करेणुभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootकरेणु
FormFeminine, Instrumental, Dual
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
द्विपःan elephant (bull-elephant)
द्विपः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विप
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतकुलभूषणO ornament of the Bharata lineage
भरतकुलभूषण:
TypeNoun
Rootभरतकुलभूषण
FormMasculine, Vocative, Singular

कृष्ण उवाच

K
Kṛṣṇa
B
Bṛhadratha
K
King of Kāśī (Kāśirāja)
T
Two twin princesses of Kāśī
B
Bharata lineage (Bharatakula)
E
Elephant (dvipa/gajarāja)
T
Two female elephants (kareṇū)

Educational Q&A

The verse highlights ethical kingship within household life: when one undertakes a relationship involving two spouses, dharma requires impartiality—no favoritism, no unequal treatment—grounded in a solemn vow and consistent affection.

Kṛṣṇa recounts how King Bṛhadratha married the twin daughters of the king of Kāśī and privately promised both wives equal love and equal conduct; the scene concludes with a simile comparing his enhanced splendor to an elephant adorned by two well-matched cow-elephants.