Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

अनुसृत्य वधिष्यन्ति श्रेयान्‌ न: समरे वध: । “यदि तुम अलग-अलग होकर भागोगे तो पाण्डव तुम सब अपराधियोंका पीछा करके तुम्हें मार डालेंगे। ऐसी दशामें युद्धमें मारा जाना ही हमारे लिये श्रेयस्कर है ।। सुखं सांग्रामिको मृत्यु: क्षत्रधर्मेण युध्यताम्‌

anusṛtya vadhiṣyanti śreyān naḥ samare vadhaḥ | yadi yūyam alag-alag hokara bhāgoge to pāṇḍav tum sab aparādhiyoṃ kā pīchā karke tumheṃ mār ḍāleṅge | aisī daśā meṃ yuddha meṃ mārā jānā hī hamāre liye śreyaskara hai || sukhaṃ sāṃgrāmiko mṛtyuḥ kṣatradharmeṇa yudhyatām ||

サンジャヤは言った。「もしおまえたちが散り散りになって各々逃げるなら、パーンダヴァらは罪人として追いすがり、討ち取るであろう。かかる時は、戦場で討死するほうが我らには勝る。刹帝利の法に従って戦う者にとって、戦場の死はふさわしい——いや、むしろ安らかな——終わりなのだ。」

अनुसृत्यhaving followed / pursuing
अनुसृत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootअनु-√सृ (सरणे)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय), कर्तरि, अव्ययभाव (पूर्वकालिक क्रिया)
वधिष्यन्तिthey will kill
वधिष्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Root√वध् (हिंसायाम्)
Formलृट्, परस्मैपदम्, 3, plural
श्रेयान्better / preferable
श्रेयान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेयस्
Formmasculine, nominative, singular
नःof us / for us
नः:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formgenitive, plural
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
Formmasculine, locative, singular
वधःdeath / killing
वधः:
Karta
TypeNoun
Rootवध
Formmasculine, nominative, singular
सुखम्pleasant / good
सुखम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसुख
Formneuter, nominative, singular
सांग्रामिकःof battle / martial
सांग्रामिकः:
Karta
TypeAdjective
Rootसांग्रामिक
Formmasculine, nominative, singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
Formmasculine, nominative, singular
क्षत्रधर्मेणby the kshatriya-duty
क्षत्रधर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
Formmasculine, instrumental, singular
युध्यताम्let them fight / they should fight
युध्यताम्:
Karta
TypeVerb
Root√युध् (सम्प्रहारे)
Formलोट्, आत्मनेपदम्, 3, plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
P
Pandavas

Educational Q&A

The verse asserts a kṣatriya ethical stance: when defeat and pursuit are inevitable, dying while fighting according to warrior-duty is considered preferable to fleeing and being slain as a culpable runaway. Honor and dharma frame the evaluation of death.

Sanjaya warns the Kaurava side that if they break ranks and flee separately, the Pāṇḍavas will chase them down and kill them; therefore he urges that it is better to stand and fight, accepting death in battle as the proper end for warriors.