Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

नरश्रेष्ठ नरेश्वर! कृपाचार्य आदि आपके रथी वीरोंने अपने उत्तम बाणोंद्वारा प्रहार करते हुए वहाँ पाण्डव-पक्षके उन ग्यारह महारथी वीरोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया। तत्पश्चात्‌ कुलिन्ददेशके योधा नूतन मेघके समान काले, पर्वतशिखरोंके समान विशालकाय और भयंकर वेगशाली हाथियोंद्वारा कौरववीरोंपर चढ़ आये ।। सुकल्पिता हैमवता मदोत्कटा रणाभिकामै: कृतिभि: समास्थिता: । सुवर्णजालैरवितता बभुर्गजा- स्तथा यथा खे जलदा: सविद्युत:,वे हिमाचलप्रदेशके मदोन्मत्त हाथी अच्छी तरह सजाये गये थे। उनकी पीठोंपर सोनेकी जालियोंसे युक्त झूल पड़े हुए थे और उनके ऊपर युद्धकी अभिलाषा रखनेवाले, रणकुशल कुलिन्द वीर बैठे हुए थे। उस समय रणभूमिमें वे हाथी आकाशमें बिजलीसहित मेघोंके समान शोभा पा रहे थे

sañjaya uvāca | naraśreṣṭha nareśvara! kṛpācārya-ādayaḥ tava rathī vīrāḥ svair uttamaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ tatra pāṇḍava-pakṣasya tān ekādaśa mahārathān vīrān agre gantuṃ nivārayām āsuḥ | tataḥ kulinda-deśasya yodhāḥ nūtana-megha-samānāḥ kālāḥ parvata-śikhara-samānāḥ viśāla-kāyāḥ bhayaṅkara-vega-śālinaḥ hastibhiḥ kaurava-vīreṣu samāruhya abhyapatanta || sukalpitā haimavatā madotkaṭā raṇābhikāmaiḥ kṛtibhiḥ samāsthitāḥ | suvarṇa-jālair avitatā babhur gajāḥ tathā yathā khe jaladāḥ savidyutaḥ ||

サञ्जयは言った。「人中の最勝者よ、大王よ。クリパら陛下方の車戦の勇士たちは、最上の矢をもって撃ちかけ、パーンダヴァ軍のあの十一人の大車戦士を押しとどめ、前進を許さなかった。ついでクーリンダ国の戦士たちが、カウラヴァの英雄らに襲いかかった。彼らは新たに湧く雲のように黒く、山の峰のように巨大で、恐るべき速さで突進する象に乗っていた。ヒマラヤの象たちは見事に飾り立てられ、ムストに酔いしれ、背には戦巧者で戦を渇望するクーリンダの勇士が座し、金の網飾りを垂らして、戦場においては稲妻を帯びた雷雲のごとく輝いていた。」

सुकल्पिताःwell-adorned / well-arranged
सुकल्पिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुकल्पित (सु-कल्पित)
FormMasculine, Nominative, Plural
हैमवताःfrom Himavat (Himalayan)
हैमवताः:
Karta
TypeAdjective
Rootहैमवत
FormMasculine, Nominative, Plural
मदोत्कटाःfierce with rut/intoxication
मदोत्कटाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमदोत्कट (मद-उत्कट)
FormMasculine, Nominative, Plural
रणाभिकामैःby those desirous of battle
रणाभिकामैः:
Karana
TypeAdjective
Rootरणाभिकाम (रण-अभिकाम)
FormMasculine, Instrumental, Plural
कृतिभिःby skilled/able men
कृतिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकृति
FormMasculine, Instrumental, Plural
समास्थिताःmounted/positioned (having taken their places)
समास्थिताः:
Karta
TypeVerb
Rootसमास्थित (सम्-आ-स्था)
FormMasculine, Nominative, Plural
सुवर्णजालैःwith golden nets
सुवर्णजालैः:
Karana
TypeNoun
Rootसुवर्णजाल (सुवर्ण-जाल)
FormNeuter, Instrumental, Plural
अवितताःcovered/spread over
अवितताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअवितत (अव-तन्)
FormMasculine, Nominative, Plural
बभुःthey became / appeared
बभुः:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect, 3, Plural
गजाःelephants
गजाः:
Karta
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus / in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
खेin the sky
खे:
Adhikarana
TypeNoun
Root
FormNeuter, Locative, Singular
जलदाःclouds
जलदाः:
Karta
TypeNoun
Rootजलद
FormMasculine, Nominative, Plural
सविद्युतःwith lightning
सविद्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसविद्युत् (स-विद्युत्)
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied addressee: nareśvara)
K
Kripacharya
K
Kaurava warriors
P
Pandava faction
E
Eleven Maharathas (Pandava side)
K
Kulinda warriors
K
Kulinda-desha
H
Himavat/Himalaya region
W
War elephants
G
Golden netting/caparison (suvarṇa-jāla)

Educational Q&A

The verse highlights how disciplined resistance and coordinated force can halt even elite opponents; ethically, it underscores the epic’s tension between valor and the destructive momentum of war, where skill and spectacle (ornamented elephants, heroic ranks) serve a grim purpose.

Kripa and other Kaurava chariot-warriors block the advance of eleven Pandava great warriors with concentrated arrow-fire. Immediately after, Kulinda fighters charge the Kauravas atop massive, musth-elephants from the Himalayan region, richly adorned, compared to thunderclouds with lightning.