त्रयोदशेमा हि समा: सदा वयं त्वामन्वजीविष्म धनंजयाशया । काले वर्ष देवमिवोप्तबीजं तन्न: सर्वान् नरके त्वं न््यमज्ज:,“धनंजय! जैसे बोया हुआ बीज समयपर मेघद्वारा की हुई वर्षाकी प्रतीक्षामें जीवित रहता है, उसी प्रकार हमने तेरह वर्षोतक सदा तुमपर ही आशा लगाकर जीवन धारण किया था; परंतु तुमने हम सब लोगोंको नरकमें डुबो दिया (भारी संकटमें डाल दिया)
trayodaśemā hi samāḥ sadā vayaṃ tvām anvajīviṣma dhanañjayāśayā | kāle varṣa devam ivoptabījaṃ tan naḥ sarvān narake tvaṃ nyamajjaḥ ||
サञ्जयは言った。「この十三年、我らはただ汝に望みを託して命をつないできた、ダナञ्जヤよ。蒔かれた種が時至る雨雲を待って耐え忍ぶように、我らも耐えた。だが汝は我らすべてを地獄へ—深い危難と絶望へ—沈めたのだ。」
संजय उवाच
The verse highlights the ethical weight of leadership and reliance: when many endure hardship sustained by hope in a protector, failure or delay can feel like being cast into ‘hell’—a metaphor for collective ruin. It underscores accountability to those who depend on one’s promised support.
Sañjaya voices a bitter complaint to Dhanañjaya (Arjuna), saying that for thirteen years ‘we’ survived by hoping in him, like a seed waiting for timely rain; but now, through his action or inaction, all have been driven into extreme distress.