Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

कर्णपर्व — अध्याय ४०

Karṇa’s Pressure on the Pāñcālas; Duryodhana Disabled; Arjuna’s Counter-Advance

अतत्त्वां कथये कर्ण निदर्शनमिदं पुनः । सम और विषम अवस्था, रथीकी प्रबलता और निर्बलता, रथीके साथ ही घोड़ोंके सतत परिश्रम और कष्ट, अस्त्र हैं या नहीं, इसकी जानकारी, जय और पराजयकी सूचना देनेवाली पशु-पक्षियोंकी बोली, भार, अतिभार, शल्य-चिकित्सा, अस्त्रप्रयोग, युद्ध और शुभाशुभ निमित्त--इन सारी बातोंका ज्ञान रखना मेरे लिये आवश्यक है; क्योंकि मैं इस रथका एक कुट॒म्बी हूँ। कर्ण! इसीलिये मैं पुनः तुमसे इस दृष्टान्तका वर्णन करता हूँ--- ।। ७ -९३ || वैश्य: किल समुद्रान्ते प्रभूतधनधान्यवान्‌,राज्ञो धर्मप्रधानस्य राष्ट्रे वसति निर्भय: । कहते हैं समुद्रके तटपर किसी धर्मप्रधान राजाके राज्यमें एक प्रचुर धन-धान्यसे सम्पन्न वैश्य रहता था। वह यज्ञ-यागादि करनेवाला, दानपति, क्षमाशील, अपने वर्णानुकूल कर्ममें तत्पर, पवित्र, बहुत-से पुत्रवाला, संतानप्रेमी और समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाला था

sañjaya uvāca |

avaśyaṃ kathaye karṇa nidarśanam idaṃ punaḥ |

sama-viṣamāvasthā, rathinaḥ prabalatā ca nirbalatā ca, rathena saha hayānāṃ satata-pariśramaḥ kleśaś ca, astrāṇi santi na vā—iti jñānam, jaya-parājaya-sūcanāṃ paśu-pakṣi-bhāṣā, bhāraḥ atibhāraś ca, śalya-cikitsā, astraprayogaḥ, yuddhaṃ ca śubhāśubha-nimittāni—etāḥ sarvāḥ kathāḥ jñātum mama āvaśyakam; yato 'haṃ asya rathasya ekaḥ kuṭumbī |

karṇa! tasmāt punaḥ tvāṃ prati asya dṛṣṭāntasya varṇanaṃ karomi ||

vaiśyaḥ kila samudrānte prabhūta-dhana-dhānyavān rājño dharma-pradhānasya rāṣṭre vasati nirbhayaḥ |

sa yajña-yāgādi-kartā dānapatiḥ kṣamāśīlaḥ sva-varṇānukūla-karmaṇi tatparaḥ pavitraḥ bahu-putravān santāna-premī sarva-prāṇi-dayāvān ca |

サンジャヤは言った。「カルナよ、私はこの譬えをもう一度語ろう。この戦車の家に連なる者である私には、戦における成否を告げる一切を知っておく必要がある。地勢が平らか険しいか、戦士の強弱、戦車に並んで馬が絶えず負う労苦と痛み、武器が備わっているか否か、勝敗を予告する獣鳥の声、適正な荷と過重、傷の手当て、武器の用い方、戦いの運び、そして吉凶の兆し—これらすべてを心得ねばならぬ。ゆえにカルナよ、私はこの例を再びお前に述べるのである。 「海辺に、ダルマを重んじる王の国に住む一人の商人がいたという。財と穀物に富み、恐れなく暮らしていた。彼は祭祀と儀礼を行い、施しに富み、忍耐して赦し、身分にふさわしい務めに励み、行いは清らかで、多くの息子に恵まれ、子らを愛し、あらゆる生きものに憐れみを抱いていた。」

वैश्यःa merchant (Vaishya)
वैश्यः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्य
FormMasculine, Nominative, Singular
किलindeed / it is said
किल:
TypeIndeclinable
Rootकिल
समुद्रान्तेat the sea-shore (at the end/edge of the sea)
समुद्रान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमुद्रान्त
FormMasculine, Locative, Singular
प्रभूतधनधान्यवान्possessing abundant wealth and grain
प्रभूतधनधान्यवान्:
TypeAdjective
Rootप्रभूतधनधान्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
धर्मप्रधानस्यwhose chief concern is dharma / dharma-preeminent
धर्मप्रधानस्य:
TypeAdjective
Rootधर्मप्रधान
FormMasculine, Genitive, Singular
राष्ट्रेin the kingdom
राष्ट्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराष्ट्र
FormNeuter, Locative, Singular
वसतिdwells / lives
वसति:
TypeVerb
Rootवस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
निर्भयःfearless / without fear
निर्भयः:
TypeAdjective
Rootनिर्भय
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
R
ratha (chariot)
R
rathin (chariot-warrior)
H
haya (horses)
A
astra (weapons)
P
paśu-pakṣi (animals and birds)
V
vaiśya (merchant)
S
samudrānta (seashore)
R
rājā (a dharma-centered king)
R
rāṣṭra (kingdom)