Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

Śalya’s Objection to Sārathya and Duryodhana’s Conciliation (शल्यमन्यु-प्रशमनम् / Sārathyāṅgīkāra)

रथान्‌ हेमपरिष्कारान्‌ संयुक्ताञ्जवनैह्यै: । भ्राम्यमाणानपश्याम हतेषु रथिषु द्रुतम्‌,वेगशाली घोड़ोंसे जुते हुए कितने ही सुवर्णभूषित रथ सारथि और रथियोंके मारे जानेसे वेगपूर्वक दौड़ते दिखायी देते थे

rathān hemapariṣkārān saṁyuktān javanaiḥ hayaiḥ | bhrāmyamāṇān apaśyāma hateṣu rathiṣu drutam ||

サञ्जयは言った。「黄金の飾りを施され、俊足の馬に繋がれた多くの戦車が、御者と車上の戦士が討たれたのち、勢いのまま狂ったように疾走し、あちこちへと振り回されるのを我らは見た。」

रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
हेमपरिष्कारान्gold-adorned / with golden fittings
हेमपरिष्कारान्:
Karma
TypeAdjective
Rootहेमपरिष्कार
FormMasculine, Accusative, Plural
संयुक्तान्yoked, harnessed
संयुक्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंयुक्त
FormMasculine, Accusative, Plural
जवनैःwith swift (horses)
जवनैः:
Karana
TypeNoun
Rootजव
FormMasculine, Instrumental, Plural
हयैःwith horses
हयैः:
Karana
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Instrumental, Plural
भ्राम्यमाणान्being whirled about / careening
भ्राम्यमाणान्:
Karma
TypeAdjective
Rootभ्राम्यमाण
FormMasculine, Accusative, Plural
अपश्यामwe saw
अपश्याम:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 1st, Plural, Parasmaipada
हतेषुwhen (they were) slain / among the slain
हतेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहत
FormMasculine, Locative, Plural
रथिषुchariot-warriors
रथिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथि
FormMasculine, Locative, Plural
द्रुतम्swiftly
द्रुतम्:
TypeIndeclinable
Rootद्रुतम्

संजय उवाच

S
Sañjaya
C
chariots (ratha)
H
horses (haya)
G
golden fittings/ornaments (hemapariṣkāra)
C
chariot-warriors (rathi)

Educational Q&A

The verse underscores the fragility of martial power: splendid war-machines become dangerous and purposeless once human agency (charioteer and warrior) is destroyed, highlighting the swift collapse of control amid violence.

Sañjaya describes the battlefield scene where, after charioteers and chariot-fighters are killed, their gold-decked chariots—still yoked to fast horses—rush about uncontrollably, spinning and racing in confusion.