बद्धचूडामणिवरै: शिरोभिश्नल सकुण्डलै: । “अंगुलित्र और अलंकारोंसे अलंकृत हाथ फेंके पड़े हैं। वेगवान् वीरोंकी हाथीकी सूँड़के समान मोटी जाँघें कटकर गिरी हैं और जिनपर सुन्दर चूड़ामणि बँधी है वे योद्धाओंके कुण्डल-मण्डित मस्तक भी खण्डित होकर इधर-उधर बिखरे पड़े हैं। उन सबसे रणभूमिकी अपूर्व शोभा हो रही है
baddha-cūḍāmaṇi-varaiḥ śirobhiḥ śnala-sakuṇḍalaiḥ | aṅgulītrair alaṅkāraiś ca alaṅkṛtāḥ karāḥ kṣiptāḥ patitāḥ | vegavatāṃ vīrāṇāṃ hastī-śuṇḍā-samānāḥ sthūlā ūravaś chinnāḥ patitāḥ | yatra sundara-cūḍāmaṇi-baddhāni yoddhṝṇāṃ kuṇḍala-maṇḍitāni mastakāni khaṇḍitāni vikīrṇāni ca | taiḥ sarvair raṇabhūmeḥ apūrvā śobhā jāyate ||
サञ्जयは語った。戦場には、指の護具や装身具をまとったままの切り落とされた手が散り、俊敏なる勇士たちの、象の鼻のように太い腿も断たれて倒れていた。さらに、見事な頂宝を戴き、耳飾りで飾られた頭も砕け、四方に飛び散っていた。これらすべてによって戦場は、かつてない奇怪な輝きを帯びた—破壊から生まれた畏るべき美が、戦の負う暗い道徳的代価を突きつけていた。
संजय उवाच
The verse highlights the paradox of war: even when framed as heroic duty, its visible outcome is mutilation and loss. The 'unprecedented splendor' is deliberately unsettling, prompting reflection on the ethical cost of violence and the impermanence of bodily glory and ornamentation.
Sañjaya, narrating the Kurukṣetra war, describes the battlefield after intense fighting: severed hands with protective gear and ornaments, cut thighs likened to elephant trunks, and shattered, jewel-crowned, earring-adorned heads scattered across the ground—creating a grim spectacle.