Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā

Drauṇi

संजय कहते हैं--राजन्‌! उन दोनों सेनाओंके हाथी, घोड़े और मनुष्य बहुत प्रसन्न थे। देवताओं तथा असुरोंके समान प्रकाशित होनेवाली वे दोनों विशाल सेनाएँ परस्पर भिड़कर अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगीं ।।

sañjaya uvāca—rājan! ubhayor api senayor hastinaḥ aśvāś ca manuṣyāś ca sumanasaḥ āsan. devāsura-samābhāsaḥ te dve vipulāḥ senāḥ parasparaṁ saṁnipatya astrāṇi śastrāṇi ca prahartuṁ pravavṛtuḥ. tato nara-ratha-śreṣṭhāḥ pattayaś cogra-vikramāḥ samprāhārān bhṛśaṁ cakrur deha-pāpmāsu-nāśanān. tathaiva pāṇḍavā rājan tava putrasya vāhinīm karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnus te mahārathāḥ.

サンジャヤは言った。「王よ、両軍の象兵・馬兵・歩兵はいずれも意気高く昂っていた。神々やアスラのごとく輝く二つの大軍は相まみえ、武器と飛び道具で互いを打ち始めた。やがて、名だたる戦士たち—大車戦士と猛き歩兵—が、身と命を滅ぼすほどの激しい突撃を繰り返した。同じく王よ、怒りに燃えるパーンダヴァのマハーラタたちは、カルナの目前で、あなたの子の軍勢を討ち崩し始めた。」

ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
नर-रथ-आश्रेयाःexcellent among men and charioteers
नर-रथ-आश्रेयाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनररथाश्रेयस्
FormMasculine, Nominative, Plural
पत्तयःfoot-soldiers
पत्तयः:
Karta
TypeNoun
Rootपत्ति
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
उग्र-विक्रमाःof fierce valor
उग्र-विक्रमाः:
Karta
TypeAdjective
Rootउग्रविक्रम
FormMasculine, Nominative, Plural
सम्प्रहारान्blows/assaults
सम्प्रहारान्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्प्रहार
FormMasculine, Accusative, Plural
भृशम्violently/exceedingly
भृशम्:
TypeIndeclinable
Rootभृशम्
चक्रुःthey made/delivered
चक्रुः:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
देह-पाप्मासु-नाशनान्destroying the life (asu) in bodies
देह-पाप्मासु-नाशनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootदेहपाप्मासुनाशन
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootत्वद्
FormGenitive, Singular
पुत्रस्यof (your) son
पुत्रस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Singular
वाहिनीम्army/host
वाहिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाहिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
कर्णस्यof Karna
कर्णस्य:
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रमुखेin front/presence
प्रमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमुख
FormMasculine, Locative, Singular
क्रुद्धाःenraged
क्रुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
निजघ्नुःthey struck down/killed
निजघ्नुः:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
तेthose/they
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
महा-रथाःgreat chariot-warriors
महा-रथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
P
Pāṇḍavas
K
Karṇa
D
Duryodhana (implied by 'tava putra')
A
armies (Kaurava and Pāṇḍava)
W
war-elephants
H
horses
I
infantry
A
astras (missile weapons)
Ś
śastras (hand weapons)
D
devas
A
asuras

Educational Q&A

The verse highlights how exhilaration and anger in war quickly become engines of destruction: once armies collide, the momentum of pride and wrath overwhelms restraint, leading to the loss of bodies and lives. It implicitly warns that unchecked krodha (anger) and martial excitement eclipse compassion and discernment, even among the greatest warriors.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that both armies—elephants, horses, and foot-soldiers—are eager and radiant as they clash. Fierce close combat begins with astras and śastras. In particular, the Pāṇḍava mahārathas, enraged, attack and destroy Duryodhana’s forces right in Karṇa’s presence at the front.