Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

अध्याय ९१ — शैनेयस्य गजानीकभेदनं जलसंधवधश्च

Chapter 91: Sātyaki breaks the elephant array and slays Jalasaṃdha

ततः क्रुद्धों महाबाहुर्वार्यमाण: परैर्युधि । शिरांसि रथिनां पार्थ: कायेभ्योडपाहरच्छरै:,उस समय युद्धस्थलमें शत्रुओंके द्वारा रोके जानेपर महाबाहु अर्जुन कुपित हो उठे और अपने बाणोंद्वारा रथियोंके मस्तकोंको उनके शरीरोंसे काटकर गिराने लगे

tataḥ kruddho mahābāhur vāryamāṇaḥ parair yudhi | śirāṃsi rathināṃ pārthaḥ kāyebhyo ’pāharac charaiḥ ||

サञ्जयは語った。すると戦場のただ中で敵に阻まれたため、プṛथāの子にして大いなる腕をもつアルジュナは憤激し、矢をもって車戦士たちの首を胴から断ち切り、次々と地に落とし始めた。この偈は、戦において抑制が崩れたときに起こる苛烈な激化を示す――武勇と怒りが技を致命の決断へと変え、戦場の義務という苛酷な倫理のうちに現れるのである。

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबाहुःthe mighty-armed one
महाबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
वार्यमाणःbeing restrained/checked
वार्यमाणः:
TypeAdjective
Rootवार्यमाण
FormMasculine, Nominative, Singular
परैःby the enemies/others
परैः:
Karana
TypeNoun
Rootपर
FormMasculine, Instrumental, Plural
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Locative, Singular
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Accusative, Plural
रथिनाम्of the chariot-warriors
रथिनाम्:
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
पार्थःPartha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कायेभ्यःfrom the bodies
कायेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootकाय
FormMasculine, Ablative, Plural
अपाहरत्removed, cut off, carried away
अपाहरत्:
TypeVerb
Rootअप-हृ
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna (Pārtha)
R
rathin (chariot-warriors)
A
arrows (śara)

Educational Q&A

The verse highlights how, in the pressure-cooker of war, being obstructed can ignite wrath, and a warrior’s trained skill can become devastating. It implicitly warns that even within kṣatriya-duty, loss of inner restraint rapidly intensifies violence, raising ethical tension between necessary combat and uncontrolled anger.

Sañjaya narrates that Arjuna is being checked by enemy fighters on the battlefield. Enraged, he responds with extraordinary archery, cutting off the heads of chariot-warriors with his arrows—depicting a sudden, brutal turn in the fighting.