Adhyaya 5

Verse 1

अपना छा अर पञठ्चमो< ध्याय: कर्णका दुर्योधनके समक्ष सेनापति-पदके लिये द्रोणाचार्यका नाम प्रस्तावित करना संजय उवाच रथस्थं पुरुषव्याप्रं दृष्टवा कर्णमवस्थितम्‌ | हृष्टो दुर्योधनो राजन्निदं वचनमब्रवीत्‌

サンジャヤは言った。「王よ、人中の獅子カルナが戦車に座し、備えを整えているのを見て、ドゥルヨーダナは歓喜し、次の言葉を口にした。」

Verse 2

सनाथमिव मन्ये5हं भवता पालितं बलम्‌ | अत्र कि नु समर्थ यद्धितं तत्‌ सम्प्रधार्यताम्‌

サンジャヤは言った。「この軍は、あなたに守られているゆえ、まるで守護者を得たかのように思われる。いまこそ熟慮して決めよ――ここで真に成し得る策は何か、そして我らに益するものは何か。」

Verse 3

कर्ण उवाच ब्रृहि नः पुरुषव्याप्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृप । यथा चार्थपति: कृत्यं पश्यते न तथेतर:

カルナは言った。「お告げください、王よ、人々の中の虎よ。あなたこそ最も賢明であられる。ご自身で熟考された判断を我らに示されよ。財の主が自らの事柄において為すべき務めを最もよく知るように、他の者には同じようには見通せぬのだから。」

Verse 4

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणाभिषेकपर्वमें कर्णका आश्वायनविषयक चौथा अध्याय पूरा हुआ

サンジャヤは言った。「王よ、我らは皆ひとしく、あなたのお言葉を聞きたいと願っております。あなたが不義にして正道に背く言葉を口にされることはないと、私は確信しております。ゆえに、人々の主よ、どうかお語りください。」

Verse 5

दुर्योधन उवाच भीष्म: सेनाप्रणेता55सीद्‌ वयसा विक्रमेण च । श्रुतेन चोपसम्पन्न: सर्वेर्योधगणैस्तथा

ドゥルヨーダナは言った。「カルナよ、かつて我らの総大将はビーマ（毗湿摩）であった。年齢においても武勇においても、また学識においても抜きんでており、すべての戦士の隊伍がそのことを認めていた。」

Verse 6

तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्‌ मम । सुयुद्धेन दशाहानि पालिता: स्मो महात्मना

ドゥルヨーダナは言った。「カルナよ、あの至高の名声を持つ英雄が――我が敵の群れを討ち滅ぼし――規律正しく見事な戦いぶりによって、偉大なる魂の彼は十日間にわたり我らを守ってくれたのだ。」

Verse 7

तस्मिन्नसुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम्‌ । क॑ नु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम्‌

彼はあのきわめて困難な業を成し遂げ、いまや天界へと去った。ではその後、軍の総大将に任ずべき者は誰だとお前は判断するのか。

Verse 8

न विना नायकं सेना मुहूर्तमपि तिष्ठति । आहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले

ドゥルヨーダナは言った。「将なくして軍は一刻たりとも踏みとどまれぬ。戦場において、勇士の中の最上よ、指揮を失った軍勢は、水上で舵取りなき舟のごとく—進路を保てず、安定もできぬのだ。」

Verse 9

यथा ह्मुकर्णधारा नौ रथश्नलासारथियथा । द्रवेद्‌ यथेष्टं तद्धत्‌ स्यादृते सेनापतिं बलम्‌

ドゥルヨーダナは言った。「舵取りなき舟が水に任せて漂い、御者なき戦車が思うままにさまようように、将を失った軍もまた隊列を崩し、四方へ逃げ散ることがある。統率とは、ただの力を目的ある働きへと変える抑えである。」

Verse 10

अदेशिको यथा सार्थ: सर्व: कृच्छं समृच्छति । अनायका तथा सेना सर्वान्‌ दोषान्‌ समरछति

ドゥルヨーダナは言った。「道案内なき旅人の隊があらゆる危難に陥るように、将なき軍もまた、さまざまな過失と苦難へと追い込まれる。」

Verse 11

स भवान्‌ वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसु । पश्य सेनापतिं युक्तमनु शान्तनवादिह,अतः तुम मेरे पक्षके सब महामनस्वी वीरोंपर दृष्टि डालकर यह देखो कि भीष्मजीके बाद अब कौन उपयुक्त सेनापति हो सकता है

ドゥルヨーダナは言った。「ゆえに、我が方の高き魂をもつ勇士たちをことごとく見渡し、ここで示してくれ。シャーンタヌの裔なるビーシュマの後、軍の総大将に任ずべき真に相応しい者は誰か。」

Verse 12

य॑ हि सेनाप्रणेतारं भवान्‌ वक्ष्यति संयुगे । त॑ वयं सहिता: सर्वे करिष्यामो न संशय:,इस युद्धस्थलमें तुम जिसे सेनापतिपदके योग्य बताओगे, नि:संदेह हम सब लोग मिलकर उसीको सेनानायक बनायेंगे

この戦場において、あなたが軍を率いるにふさわしいと宣言なさる者こそ、我ら一同が心を合わせて総大将にお立て申す。疑いはない。

Verse 13

कर्ण उवाच सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमा: । सेनापतित्वमर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा

カルナは言った。「王よ、ここに集う者は皆、大いなる魂を備えた人中の俊英。誰もが軍の指揮を執るに足る。これ以上の詮議は不要である。」

Verse 14

कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभि: । युक्ता: श्रुतज्ञा धीमन्‍्त आहवेष्वनिवर्तिन:

カルナは言った。「ここに居並ぶ諸王は皆、総大将の位にふさわしい。家系と身の資質をわきまえ、力と武勇と確かな判断を備えている。いずれも聖なる伝承に通じ、賢明で、戦場にあって決して退かぬ者たちだ。」

Verse 15

युगपन्न तु ते शक्‍या: कर्तु सर्वे पुर:सरा: । एक एव तु कर्तव्यो यस्मिन्‌ वैशेषिका गुणा:

カルナは言った。「だが彼らすべてを同時に総大将として立てることはできぬ。ゆえに一人のみを選ぶべきだ—際立つ徳と資質を備えた者を。」

Verse 16

परंतु सब-के-सब एक ही समय सेनापति नहीं बनाये जा सकते, इसलिये जिस एकमें सभी विशिष्ट गुण हों, उसीको अपनी सेनाका प्रधान बनाना चाहिये ।।

カルナは言った。「これらの王たちは互いに競い合う者ばかりだ。もしその中の一人を総大将に任じれば、残る者たちは胸中で不満を抱き、あなたの大義に対する好意を失って、全力で戦わぬことは明らかである。ゆえに、皆を同時に総大将とはできぬ以上、最も卓越した資質を備えるただ一人を選び、軍の首座に据えるべきだ。」

Verse 17

अयं च सर्वयोधानामाचार्य: स्थविरो गुरु: । युक्त: सेनापति: कर्तु द्रोण: शस्त्रभृतां वर:

そしてこの方こそ、これらすべての戦士の師—年老いてなお威徳を備えた尊き गुरु（師）である。ゆえに、武器を執る者の中で最も卓越するドローナこそ、今この時、軍の総大将に任ずるにふさわしい。

Verse 18

को हि तिष्ठति दुर्थर्षे द्रोणे शस्त्रभृतां वरे । सेनापतिःस्यादन्यो<स्माच्छुक्राज्ञिरसदर्शनात्‌

カルナは言った。「武器を執る者の中で最も優れ、しかも征服しがたいドローナがここにいるのに、誰がなお踏みとどまれようか。シュクラやアンギラス（ブリハスパティ）にも比すべき威徳を備えたこの御方をおいて、他に誰が軍の総大将となり得ようか。」

Verse 19

न च सो>प्यस्ति ते योध: सर्वराजसु भारत । द्रोणं यः समरे यान्तं नानुयास्यति संयुगे,भारत! समस्त राजाओंमें तुम्हारा कोई भी ऐसा योद्धा नहीं है, जो समरभूमिमें आगे जानेवाले द्रोणाचार्यके पीछे-पीछे न जाय

カルナは言った。「おおバーラタよ。そなたの側にいる諸王の中で、ドローナが戦場へ先陣を切って進むとき、その後に従って戦わぬ者は一人としていない。」

Verse 20

एष सेनाप्रणेतृणामेष शस्त्रभूतामपि | एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्‌ गुरुस्तव,राजन! तुम्हारे ये गुरुदेव समस्त सेनापतियों, शस्त्रधारियों और बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ हैं

カルナは言った。「王よ、この御方—そなたの師—は、軍を率いる者の中で第一、まさに生ける武器たる武人の中で第一、そして賢者の中でも第一である。」

Verse 21

एवं दुर्योधनाचार्यमाशु सेनापतिं कुरु । जिगीषन्तो<सुरान्‌ संख्ये कार्तिकेयमिवामरा:

カルナは言った。「ゆえに、ドゥルヨーダナよ、師（ドローナ）を速やかに軍の総大将に任ぜよ。戦場にて阿修羅に勝たんと欲した神々が、カールティケーヤを将軍として立てたように、そなたもまたドローナを我らの軍勢の統率者とすべきである。」