Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

अभिमन्युवधः

Abhimanyu’s Fall and the Battlefield Aftermath

शत्रुंजयं चन्द्रकेतुं मेघवेगं सुवर्चसम्‌,तत्पश्चात्‌ शत्रुंजय, चन्द्रकेतु, मेघवेग, सुवर्चा और सूर्यभास--इन पाँच वीरोंको मारकर अभिमन्युने सुबलपुत्र शकुनिको भी घायल कर दिया। तब शकुनिने भी तीन बाणोंसे अभिमन्युको घायल करके दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--

sañjaya uvāca | śatruñjayaṃ candraketuṃ meghavegaṃ suvarcasam | tatpaścāt śatruñjaya-candraketu-meghavega-suvarcā-sūryabhāsān imān pañca vīrān hatvābhimanyunā subalaputraḥ śakunir api ghāyitaḥ | tataḥ śakunir api tribhir bāṇair abhimanyum ghāyayitvā duryodhanam idam uvāca |

サンジャヤは言った。アビマンニュはシャトルンジャヤ、チャンドラケートゥ、メーガヴェーガ、スヴァルチャスの武将らを討ち、さらにその後、五人の勇士――シャトルンジャヤ、チャンドラケートゥ、メーガヴェーガ、スヴァルカー、スーリヤバーサ――を斃して、スバラの子シャクニにも傷を負わせた。するとシャクニは返礼として三本の矢でアビマンニュを射て傷つけ、ドゥルヨーダナに向かって次のように語った。

शत्रुंजयम्Shatruñjaya (name; conqueror of enemies)
शत्रुंजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रुंजय
FormMasculine, Accusative, Singular
चन्द्रकेतुम्Chandraketu (name; moon-bannered)
चन्द्रकेतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootचन्द्रकेतु
FormMasculine, Accusative, Singular
मेघवेगम्Meghavega (name; cloud-swift)
मेघवेगम्:
Karma
TypeNoun
Rootमेघवेग
FormMasculine, Accusative, Singular
सुवर्चसम्Suvarcas (name; of good splendor)
सुवर्चसम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवर्चस्
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
अभिमन्यु (Abhimanyu)
शत्रुंजय (Śatruñjaya)
चन्द्रकेतु (Candraketu)
मेघवेग (Meghavega)
सुवर्चस्/सुवर्चा (Suvarcas/Suvarcā)
सूर्यभास (Sūryabhāsa)
शकुनि (Śakuni)
सुबाल (Subala)
दुर्योधन (Duryodhana)
बाण (arrows)

Educational Q&A

The passage highlights the relentless reciprocity of violence in war: prowess brings immediate results, yet every strike invites a counterstrike. It frames battlefield action within kṣatriya-duty while implicitly showing how conflict rapidly escalates and consumes many lives.

Sañjaya reports that Abhimanyu kills five named warriors and also wounds Śakuni. Śakuni retaliates by wounding Abhimanyu with three arrows and then turns to speak to Duryodhana, setting up the next lines of dialogue.