Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

अध्याय ४ — भीष्मेन कर्णोत्साहनम्

Bhīṣma’s Encouragement of Karṇa

संजय कहते हैं--राजन्‌! इस प्रकार बहुत कुछ बोलते हुए कर्णकी बात सुनकर कुरुकुलके वृद्ध पितामह भीष्मने प्रसन्नचित्त होकर देश और कालके अनुसार यह बात कही -- || समुद्र इव सिन्धूनां ज्योतिषामिव भास्कर: । सत्यस्य च यथा सन्‍्तो बीजानामिव चोर्वरा,“कर्ण! जैसे सरिताओंका आश्रय समुद्र, ज्योतिर्मय पदार्थोंका सूर्य, सत्यका साधु पुरुष, बीजोंका उर्वरा भूमि और प्राणियोंकी जीविकाका आधार मेघ है, उसी प्रकार तुम भी अपने सुहृदोंके आश्रयदाता बनो। जैसे देवता सहस्रलोचन इन्द्रका आश्रय लेकर जीवन- निर्वाह करते हैं, उसी प्रकार समस्त बन्धु-बान्धव तुम्हारा आश्रय लेकर जीवन धारण करें

sañjaya uvāca—rājan, evaṃ bahuvidhaṃ bruvataḥ karṇasya vacanaṃ śrutvā kurukulavṛddhaḥ pitāmaho bhīṣmaḥ prasannacitto deśakālānusāreṇa idaṃ vacanam uvāca—samudra iva sindhūnāṃ jyotiṣām iva bhāskaraḥ | satyasya ca yathā santaḥ bījānām iva corvarā ||

サンジャヤは言った。「大王よ、カルナの長い言葉を聞くと、クル族の老祖ビーシュマは心喜び、時と場にふさわしくこう語った。『カルナよ、海が諸河のよりどころであり、太陽が光あるものの首座であり、善き人が真実の支えであり、肥沃な大地が種子の支えであるように、そなたもまた、そなたを慕う友の庇護となれ。千眼のインドラに依って神々が生を保つように、親族と同盟者のすべてが、そなたに依って命をつなぐがよい。』」

समुद्रःocean
समुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सिन्धूनाम्of rivers
सिन्धूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसिन्धु
FormMasculine, Genitive, Plural
ज्योतिषाम्of lights/luminous bodies
ज्योतिषाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootज्योतिस्
FormNeuter, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
भास्करःthe sun
भास्करः:
Karta
TypeNoun
Rootभास्कर
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यस्यof truth
सत्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सन्तःgood people/the virtuous
सन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootसत्
FormMasculine, Nominative, Plural
बीजानाम्of seeds
बीजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबीज
FormNeuter, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
and
:
TypeIndeclinable
Root
उर्वराfertile earth/soil
उर्वरा:
Karta
TypeNoun
Rootउर्वरा
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Karṇa
B
Bhīṣma
K
Kuru lineage (Kurukula)
O
Ocean (samudra)
R
Rivers (sindhu/sindhūnām)
S
Sun (bhāskara)
T
The righteous (santaḥ)
F
Fertile earth (urvarā)
S
Seeds (bījāni)
I
Indra (Sahasralocana)
G
Gods (devāḥ)

Educational Q&A

Bhīṣma urges Karṇa to embody protective leadership: like the ocean, sun, righteous truth-bearers, and fertile earth, a powerful person should become a dependable refuge for friends and kin. The ethical emphasis is on sustaining others through steadiness, generosity, and responsibility appropriate to the moment.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that after hearing Karṇa’s extended speech, Bhīṣma—pleased and speaking with situational propriety—responds with a series of similes, encouraging Karṇa to serve as the support and shelter of his allies, as the gods rely on Indra.