Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

गमयिष्यामि बाणैस्त्वां युधि वैवस्वतक्षयम्‌ । यदि मूर्खतावश तू पुनः मुझसे ऐसी कठोर बातें कहेगा, तो युद्धमें बाणोंद्वारा मैं अभी तुझे यमलोक भेज दूँगा ।। न चैवं मूर्ख धर्मेण केवलेनैव शक्‍्यते

gamayiṣyāmi bāṇais tvāṃ yudhi vaivasvatakṣayam | yadi mūrkhatāvaśas tvaṃ punaḥ mām evaṃ kaṭhorāṇi vacāṃsi vadiṣyasi, tadā yuddhe bāṇair aham adyaiva tvāṃ yamalokaṃ preṣayiṣyāmi || na caivaṃ mūrkha-dharmeṇa kevalenaiva śakyate |

ドリシュタデュムナは宣言した。「もし愚かさに駆られて、また私にそのような辛辣な言葉を吐くなら、戦場においてこの矢で、今日ただちにお前をヤマ(ヴァイヴァスヴァタ)の国へ送ってやる。しかも、愚かに意地を張るだけの『ダルマ』—空虚な道徳の構えにすぎぬもの—では、この局面に要ることは成し遂げられぬ。」

गमयिष्यामिI shall send/lead
गमयिष्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (णिच्: गमय-)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपदम्, उत्तम, एकवचनम्, कर्तरि
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचनम्
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, द्वितीया, एकवचनम्
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्
वैवस्वतof Vaivasvata (Yama)
वैवस्वत:
Karma
TypeAdjective
Rootवैवस्वत
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद (अव्ययवत् प्रयोगः), —
क्षयम्abode/realm (lit. destruction; here: Yama's domain)
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
मूर्खतावशात्out of foolishness (under the sway of folly)
मूर्खतावशात्:
Karana
TypeNoun
Rootमूर्खता + वश
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचनम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचनम्
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, द्वितीया, एकवचनम्
एवम्thus/in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
मूर्खO fool
मूर्ख:
TypeAdjective
Rootमूर्ख
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्
धर्मेणby/with dharma (righteous means)
धर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootधर्म
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्
केवलेनby mere/only
केवलेन:
Karana
TypeAdjective
Rootकेवल
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शक्यतेis possible/can be done
शक्यते:
TypeVerb
Rootशक्
Formलट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम, एकवचनम्, कर्मणि (passive)

धृष्टह्युम्न उवाच

D
Dhṛṣṭadyumna
Y
Yama (Vaivasvata)
Y
Yamaloka
A
arrows (bāṇa)

Educational Q&A

Harsh, reckless speech in a charged moral setting invites grave consequences; ‘dharma’ must be applied with discernment, not as a rigid or self-serving posture, especially amid the responsibilities of battle.

In the midst of the Drona Parva conflict, Dhṛṣṭadyumna responds fiercely to provocation, warning that if the opponent repeats insulting words, he will kill him in battle; he also rejects the idea that mere pretended or misguided righteousness can settle the matter.