Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Droṇavadha-saṃniveśaḥ — The Convergence Toward Droṇa’s Fall

Book 7, Chapter 164

ततः सम्प्रैषयद्‌ यन्ता सैन्धवांस्तान्‌ मनोजवान्‌ | तुरज़्माज्छड्खवर्णान्‌ सर्वशब्दातिगान्‌ रणे,तब सारथिने शंखके समान श्वेतवर्णवाले तथा सम्पूर्ण शब्दोंका अतिक्रमण करनेवाले मनके समान वेगशाली सिंधी घोड़ोंको रणभूमिमें आगे बढ़ाया

tataḥ sampraiṣayad yantā saindhavāṁs tān manojavān | śaṅkhavarṇān sarvaśabdātigān raṇe ||

サンジャヤは言った。すると御者は、信度の良馬たち――心のごとく疾く、法螺貝のごとく白く、戦場にあってあらゆる音さえ追い越すかに見える――を駆り立て、前へ前へと押し進めた。この偈は、戦の容赦なき加速を示す。人の意志と技が速度と力を暴虐へと結びつけ、倫理の選択を、引き返せぬ一瞬へと追い詰めるのである。

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
सम्प्रैषयत्sent forth, urged on
सम्प्रैषयत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootप्र-इष् (प्रेषणे) / सम्प्रैषय् (णिच्)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
यन्ताthe charioteer
यन्ता:
Karta
TypeNoun
Rootयन्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सैन्धवान्Sindhu-bred, Saindhava
सैन्धवान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसैन्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
मनोजवान्swift as the mind
मनोजवान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमनोजव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
तुरङ्गमात्from (among) horses / from the steeds
तुरङ्गमात्:
Apadana
TypeNoun
Rootतुरङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन
षड्वर्णान्of six colors/varieties
षड्वर्णान्:
Karma
TypeAdjective
Rootषड्वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
सर्वशब्दातिगान्surpassing all sounds
सर्वशब्दातिगान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्वशब्दातिग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
C
charioteer (yantā)
S
Sindhu horses (saindhavāḥ)
B
battlefield (raṇa)

Educational Q&A

The verse highlights how intention and technique (the charioteer’s control) convert raw power (swift horses) into decisive movement in war, reminding readers that speed and capability intensify moral responsibility rather than replace it.

Sañjaya narrates that the charioteer drives forward exceptionally swift, white Sindhu horses in the midst of battle, emphasizing rapid advance and the heightened urgency of the combat scene.