द्रोणपर्व — अध्याय १६२: प्रातःसंध्यायां युद्धप्रवृत्तिः तथा रजोमेघे संमूढता
“राजन! मैं तुमसे सत्य कहता हूँ कि पाण्डवोंके जीते-जी उनकी सेनाको बलपूर्वक जीतना असम्भव है ।। आत्मार्थ युध्यमानास्ते समर्था: पाण्डुनन्दना: । किमर्थ तव सैन्यानि न हनिष्यन्ति भारत,“भरतनन्दन! पाण्डव शक्तिशाली हैं और अपने लिये युद्ध करते हैं, फिर वे किसलिये तुम्हारी सेनाओंका संहार नहीं करेंगे?
sañjaya uvāca | rājann ahaṃ te satyaṃ bravīmi pāṇḍavānāṃ jīvatsu teṣāṃ senāṃ balāt jetum aśakyaṃ || ātmārthaṃ yudhyamānās te samarthāḥ pāṇḍunandanāḥ | kimarthaṃ tava sainyāni na haniṣyanti bhārata || bharatanandana pāṇḍavāḥ śaktimantaḥ sva-arthāya yudhyante; tataḥ kathaṃ te tava senānāṃ saṃhāraṃ na kariṣyanti ||
サンジャヤは言った。「王よ、真実を申す。パーンダヴァが生きている限り、ただ力ずくで彼らの軍を圧し伏せることは不可能である。パーンドゥの子らは有能で、自らの大義のために戦う。ならば、バーラタよ、どうして彼らが汝の軍勢を討ち滅ぼさぬことがあろうか。」
संजय उवाच
Sañjaya emphasizes sober truth and strategic realism: when warriors fight with personal stake and conviction (ātmārtha), their effectiveness and endurance increase; therefore mere brute force cannot easily break them. Ethically, it also underscores the inevitability of consequences once a war is pursued against resolute opponents.
In the Drona Parva battle-report, Sañjaya informs King Dhṛtarāṣṭra that defeating the Pāṇḍavas by force is not feasible as long as they live. He highlights their capability and motivation, implying that the Kaurava troops are naturally at risk of being cut down by such determined adversaries.