Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Adhyāya 16: Saṃśaptaka-vrata and the Diversion of Arjuna (द्रोणपर्व, अध्याय १६)

शिखण्डिनं द्वादशभिवविंशत्या चोत्तमौजसम्‌ । नकुल॑ पज्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभि:,उन्होंने शिखण्डीको बारह, उत्तमौजाको बीस, नकुलको पाँच और सहदेवको सात बाणोंसे घायल करके युधिष्छिरको बारह, द्रौपदीके पाँचों पुत्रोंको तीन-तीन, सात्यकिको पाँच और विराटको दस बाणोंसे बींध डाला

sañjaya uvāca | śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhir viṃśatyā cottamaujasaṃ | nakulaṃ pañcabhir viddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ |

サンジャヤは言った。彼はシカンディンを十二矢で、ウッタマウジャを二十矢で射抜き、ナクラを五矢で、サハデーヴァを七矢で傷つけた。さらに、パーンダヴァ方の主だった勇士たち—ユディシュティラ、ドラウパディーの五子、サーティヤキ、そしてヴィラータ—をも、告げられた本数の矢で次々と負傷させた。この箇所は戦場の容赦ない「算術」を示す。武勇は数え得る狙い澄ました暴力として現れ、戦の道徳的重みは、無名の兵ではなく名を持つ者たちの苦痛のうちに暗く潜むのである。

शिखण्डिनम्Shikhandin
शिखण्डिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
द्वादशभिःwith twelve (arrows)
द्वादशभिः:
Karana
TypeNumeral/Adjective
Rootद्वादश
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
विंशत्याwith twenty (arrows)
विंशत्या:
Karana
TypeNumeral/Adjective
Rootविंशति
FormFeminine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
उत्तमौजसम्Uttamaujas
उत्तमौजसम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्तमौजस्
FormMasculine, Accusative, Singular
नकुलम्Nakula
नकुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनकुल
FormMasculine, Accusative, Singular
पञ्चभिःwith five (arrows)
पञ्चभिः:
Karana
TypeNumeral/Adjective
Rootपञ्च
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
विद्ध्वाhaving pierced/wounded
विद्ध्वा:
TypeVerb
Rootव्यध्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
सहदेवम्Sahadeva
सहदेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सप्तभिःwith seven (arrows)
सप्तभिः:
Karana
TypeNumeral/Adjective
Rootसप्त
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śikhaṇḍin
U
Uttamaujā
N
Nakula
S
Sahadeva
Y
Yudhiṣṭhira
D
Draupadī
D
Draupadī’s five sons (Upapāṇḍavas)
S
Sātyaki
V
Virāṭa
A
arrows

Educational Q&A

The verse does not state a doctrinal maxim; its ethical force lies in how war reduces living persons to targets and numbers. By naming each warrior and counting the arrows, the text highlights both martial skill and the sobering, cumulative harm that accompanies kṣatriya warfare.

Sañjaya reports a combatant (implied from context) shooting multiple Pāṇḍava-side heroes—Śikhaṇḍin, Uttamaujā, Nakula, and Sahadeva—each with a specified number of arrows, and then continuing similarly against Yudhiṣṭhira, Draupadī’s sons, Sātyaki, and Virāṭa.