Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

अन्धकार-रजःसंमूढे रणाङ्गणे प्रदीपप्रकाशः | Illumination of the Army in Darkness and Dust

दृष्टवा विनिहतान्‌ पुत्रांस्तव राजनमहारथान्‌ । अश्रुपूर्णमुख: कर्ण क्षत्तु: सस्मार तद्‌ वच:,राजन्‌! आपके महारथी पुत्रोंको इस प्रकार मारा गया देख कर्णके मुखपर आँसुओंकी धारा बह चली। उस समय उसे विदुरजीकी कही हुई बात याद आयी

dṛṣṭvā vinihatān putrāṁs tava rājan mahārathān | aśrupūrṇamukhaḥ karṇaḥ kṣattuḥ sasmāra tad vacaḥ ||

サンジャヤは言った。「大王よ、そなたの御子ら――偉大なる戦車武者たち――がこのように討たれたのを見て、カルナの顔は涙に満ちた。そのとき彼は、王の顧問ヴィドゥラがかつて語った言葉を思い起こした。かつて顧みなかったダルマの戒めが、戦の荒廃のただ中で、運命の力となって甦ったかのようであった。」

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), परस्मैपद-भावार्थ
विनिहतान्slain
विनिहतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootविनिहत
FormMasculine, Accusative, Plural
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Plural
तवyour
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
महारथान्great chariot-warriors
महारथान्:
Karma
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Accusative, Plural
अश्रुपूर्णमुखःwhose face was full of tears
अश्रुपूर्णमुखः:
Karta
TypeAdjective
Rootअश्रुपूर्णमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षत्तुःof the chamberlain (Vidura)
क्षत्तुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootक्षत्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
सस्मारremembered
सस्मार:
Karta
TypeVerb
Rootस्मृ
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Karna
V
Vidura
K
Kaurava sons (Dhṛtarāṣṭra’s sons)
M
mahārathas

Educational Q&A

Ignored ethical counsel returns as lived consequence: when adharma-driven choices culminate in destruction, even the hardened warrior is forced into remembrance and remorse, highlighting the moral weight of wise advice (Vidura) and the inevitability of karmic outcomes.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Karṇa, seeing the king’s great warrior-sons slain, is overwhelmed with tears and recalls Vidura’s earlier warning—an emotional turning point framed by the catastrophic losses of the war.