Previous Verse
Next Verse

Shloka 413

द्रौणि-पार्षतयोर्युद्धम् | The Duel of Aśvatthāmā

Drauṇi) and Dhṛṣṭadyumna (Pārṣata

दुर्जयं भिन्नमर्माणमनयद्‌ यमसादनम्‌ । तब भीमसेनने भी अत्यन्त कुपित होकर अपने शीघ्रगामी बाणोंद्वारा दुर्जय (दुष्पराजय)-के मर्मस्थलको विदीर्ण करके उसे सारथि और घोड़ोंसहित यमलोक भेज दिया

sañjaya uvāca | durjayaṁ bhinnamarmāṇam anayad yamasādanam | tato bhīmaseno 'tyantaṁ kupitaḥ śīghragāmibhir bāṇair durjayasya marmasthalaṁ vidīrya taṁ sārathi-aśva-sahitaṁ yamalokaṁ preṣayām āsa |

サンジャヤは言った。ビーマセーナは猛り狂う怒りに燃え、疾き矢でドゥルジャヤの急所を射抜き、その命門を裂いた。かくして「倒し難き」戦士は、御者と馬もろともヤマの住処へ送られた。この出来事は、ひとたび刃が交われば決定的な力がためらいなく貫徹されるという、戦場の義務の陰鬱な倫理を示し、同時に怒りが戦の暴力をいっそう激化させることを明らかにする。

durjayamDurjaya (the hard-to-conquer one)
durjayam:
Karma
TypeNoun
Rootdurjaya
FormMasculine, Accusative, Singular
bhinna-marmāṇamwhose vital spots were pierced/broken
bhinna-marmāṇam:
Karma
TypeAdjective
Rootbhinna-marman
FormMasculine, Accusative, Singular
anayatled, sent
anayat:
Karta
TypeVerb
Root
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
yama-sādanamthe abode of Yama (death)
yama-sādanam:
Karma
TypeNoun
Rootyama-sādana
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhimasena (Bhima)
D
Durjaya
Y
Yama
Y
Yamasadana (abode of Yama)
Y
Yamaloka
A
arrows (bāṇāḥ)
C
charioteer (sārathi)
H
horses (aśvāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh reality of kṣatriya warfare: once battle is engaged, decisive action is taken to neutralize the opponent. It also implicitly warns how anger (kupitaḥ) can intensify destruction, reminding readers that even duty-bound violence carries moral and emotional weight.

Sanjaya reports that Bhima, in great fury, shoots swift arrows that pierce Durjaya’s vital points, killing him and sending him to Yama’s realm—together with his charioteer and horses—indicating a complete destruction of the chariot unit in combat.