Shloka 51
Sātyaki-praveśaḥ and Duryodhana-saṃnipātaḥ
Sātyaki’s passage and Duryodhana’s mass engagement
दिव्यमस्त्रं महेष्वासो वारुणं समुदैरयत् । शत्रुओंका नाश करनेवाले उस अत्यन्त भयंकर आग्नेयास्त्रकों देखकर महाधनुर्धर सात्यकिने भी वारुण नामक दिव्यास्त्रका प्रयोग किया ।। ५० $ ।। हाहाकारो महानासीदू दृष्ट्वा दिव्यास्त्रधारिणौ
sañjaya uvāca | divyam astraṃ maheṣvāso vāruṇaṃ samudairayat | hāhākāro mahān āsīd dṛṣṭvā divyāstradhāriṇau ||
サンジャヤは言った。「その大弓手は、神授のヴァルナの武器を発動させた。かくも天界の武器を帯びる二人の戦士を見て、あたりには大いなるどよめきが起こった。戦いの倫理の気配の中で、神武の段へと至るこの激化は、もはや人の常の技量が越えられたことを示し、戦場は目撃する者すべてにとって畏怖と驚嘆の劇場となる。」
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war can escalate beyond human limits when divine weapons are invoked, creating collective fear and moral gravity; it implicitly cautions that extraordinary power intensifies responsibility and the consequences borne by all.
Sanjaya reports that a great archer unleashes the Vāruṇāstra, and on seeing two combatants wielding celestial missiles, the surrounding warriors and onlookers erupt in a loud cry of alarm.