Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Irāvān-nidhana-anantaraṃ Ghaṭotkaca-nādaḥ

After Irāvān’s fall: Ghaṭotkaca’s roar and the clash with Duryodhana

चित्रसेनो विकर्णश्न राजन्‌ दुर्मर्षणस्तथा । रथिनो हेमसंनाहा: सौभद्रमभिदुद्रुवु:,राजन्‌! इसी समय चित्रसेन, विकर्ण तथा दुर्मर्षण--इन तीन रथियोंने सोनेके कवच बाँधकर सुभद्राकुमार अभिमन्युपर धावा किया

sañjaya uvāca |

citraseno vikarṇaś ca rājan durmarṣaṇas tathā |

rathino hemasaṃnāhāḥ saubhadram abhidudruvuḥ ||

サンジャヤは言った。「大王よ、チトラセーナ、ヴィカルナ、そしてドゥルマルシャナ——この三人の戦車武者は黄金の鎧をまとい、サウバドラ(アビマンニュ)めがけて真っすぐ突撃した。戦の熱気のただ中で、その連携した襲撃は、多が一を囲むさまを示し、武人の義務と公正な戦いの倫理とを試すのである。」

चित्रसेनःChitrasena
चित्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
विकर्णःVikarna
विकर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
दुर्मर्षणःDurmarshana
दुर्मर्षणः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्मर्षण
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
रथिनःchariot-warriors
रथिनः:
Karta
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
हेमसंनाहाःwearing golden armor
हेमसंनाहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहेम-संनाह
FormMasculine, Nominative, Plural
सौभद्रम्the son of Subhadra (Abhimanyu)
सौभद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसौभद्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अभिदुद्रुवुःrushed/charged towards
अभिदुद्रुवुः:
TypeVerb
Rootद्रु (धावने)
FormPerfect (Liṭ), Third, Plural
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
C
Citraseṇa
V
Vikarṇa
D
Durmarṣaṇa
A
Abhimanyu (Saubhadra)
G
golden armour (hema-saṃnāha)
C
chariot-warriors (rathin)

Educational Q&A

The verse highlights a recurring Mahābhārata tension: battlefield duty and courage are praised, yet the narrative also invites reflection on restraint and fairness when multiple elite warriors converge upon a single opponent. It frames war not only as strategy but as a moral arena where conduct (dharma) is continually tested.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that three prominent Kaurava chariot-warriors—Citraseṇa, Vikarṇa, and Durmarṣaṇa—armoured in gold, rush together to attack Abhimanyu, the son of Subhadrā, intensifying the press of combat around him.