Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyāya 74 (Book 6, Bhīṣma-parva): Bhīma–Duryodhana re-engagement and afternoon escalation

इसके सिवा आपके पुत्रकी आज्ञासे चौदह हजार अच्छे घुड़सवार सुबलपुत्र शकुनिको घेरकर खड़े हुए ।। ततस्ते सहिता: सर्वे विभक्तरथवाहना: । अर्जुनं समरे जघ्नुस्तावका भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! फिर पृथक्‌ू-पृथक्‌ रथ और वाहन लिये आपके पक्षके ये सब महारथी वीर समरांगणमें अर्जुनपर अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगे

sañjaya uvāca | tataḥ te sahitāḥ sarve vibhakta-ratha-vāhanāḥ | arjunaṃ samare jaghnus tāvakā bharatarṣabha ||

サンジャヤは言った。「そのとき汝の側の戦士たちは皆、力を合わせながらも各々が自分の戦車と乗騎を分けて備え、戦場にてアルジュナに襲いかかった――諸々の武器で彼を打ち据えたのだ、バーラタ族の雄牛よ。」

ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तेthey (those)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, plural
सहिताtogether/assembled
सहिता:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
Formmasculine, nominative, plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formmasculine, nominative, plural
विभक्तseparated/divided
विभक्त:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-भज्
Formmasculine, nominative, plural, kta (past passive participle)
रथchariots
रथ:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
Formmasculine, accusative, plural
वाहनाःvehicles/mounts
वाहनाः:
Karta
TypeNoun
Rootवाहन
Formmasculine, nominative, plural
अर्जुनम्Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
Formmasculine, accusative, singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
Formmasculine, locative, singular
जघ्नुःthey struck/slew/attacked
जघ्नुः:
TypeVerb
Rootहन्
Formliṭ (perfect), parasmaipada, third, plural
तावकाःyour (men)/belonging to you
तावकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootतावक
Formmasculine, nominative, plural
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
Formmasculine, vocative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address bharatarṣabha)
K
Kauravas (tāvakāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights how allegiance and command can mobilize many to concentrate force on a single opponent, raising the ethical tension of war: individual valor operates within collective, faction-driven aggression, a recurring Mahābhārata reflection on kṣatriya duty and the costs of conflict.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the warriors on the Kaurava side, though each in his own chariot or mount, collectively turn their attack toward Arjuna on the battlefield, striking at him with weapons.