Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह

Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation

शब्दायमाने संग्रामे पटहे कर्णदारिणि | युद्धयमानस्य संग्रामे कुर्वतः पौरुषं स्वकम्‌,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत्‌ तुमुलं महत्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया

sañjaya uvāca | śabdāyamāne saṅgrāme paṭahe karṇadāriṇi | yudhyamānasya saṅgrāme kurvataḥ pauruṣaṃ svakam | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ tadā āsīt tumulaṃ mahat ||

サンジャヤは言った。「大王よ、戦場が轟き、耳を刺す戦鼓が打ち鳴らされ、武者たちがそれぞれ己の武勇を示して斬り結ぶとき、彼らは最上の戦士を討たんとの念に駆られて一斉に突進した。その刹那、広大にして騒然たる激突が起こった。」

शब्दायमानेwhile resounding
शब्दायमाने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशब्दायमान
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
संग्रामेin the battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
पटहेon/at the war-drum
पटहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपटह
FormMasculine, Locative, Singular
कर्णदारिणिear-splitting (drum)
कर्णदारिणि:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकर्णदारिन्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
युद्धयमानस्यof (one who is) fighting
युद्धयमानस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootयुद्धयमान
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
संग्रामेin the battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
कुर्वतःof (one who is) doing/performing
कुर्वतः:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पौरुषम्manly valor
पौरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपौरुष
FormNeuter, Accusative, Singular
स्वकम्his own
स्वकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वक
FormNeuter, Accusative, Singular
जिघांसन्तम्wishing to kill
जिघांसन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootहन्
FormMasculine, Accusative, Singular
युधाम्of battles / of fighters
युधाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Genitive, Plural
श्रेष्ठO best (of warriors)
श्रेष्ठ:
Sampradana
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
आसीत्was
आसीत्:
Karta
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Singular
तुमुलम्tumultuous
तुमुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
महत्great
महत्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by ‘O King’)
P
paṭaha (war-drum)
S
saṅgrāma (battlefield)