Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

अभ्यधावज्जिघांसन्‌ वै शल्यं मद्राधिपं बली । उस बलवान वीरने इन्द्रधनुषके समान अपने विशाल शरासनको कानोंतक खींचकर मद्रराज शल्यको मार डालनेकी इच्छासे उनपर धावा किया ।। ४४ ई ।। महता रथवंशेन समन्तात्‌ परिवारित:

sañjaya uvāca | abhyadhāvaj jighāṃsan vai śalyaṃ madrādhipaṃ balī | mahata rathavaṃśena samantāt parivāritaḥ ||

サンジャヤは言った。猛き勇士は、マドラの主シャリヤを討たんと欲して前へと突進した。大いなる戦車の隊列に四方を囲まれながらも、彼は攻めかかる――広大な弓を耳元まで引き絞り――戦場の烈しい決意に駆られて。そこでは、殺意と武勇が、血縁を討つことの道義の重みと、戦場における義務とにせめぎ合うのである。

अभ्यधावत्ran towards, charged
अभ्यधावत्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-धाव्
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
जिघांसन्wishing to kill
जिघांसन्:
Karta
TypeVerb
Rootहन्
FormSan (desiderative) + शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
शल्यंShalya
शल्यं:
Karma
TypeNoun
Rootशल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
मद्राधिपंlord of Madra
मद्राधिपं:
Karma
TypeNoun
Rootमद्राधिप
FormMasculine, Accusative, Singular
बलीthe strong one
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महताby/with a great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
रथवंशेनby a chariot-lineage/host of chariots (chariot formation)
रथवंशेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथवंश
FormMasculine, Instrumental, Singular
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
परिवारितःsurrounded, encircled
परिवारितः:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-√वृ (वारयति/वृणोति) / परिवारित
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śalya
M
Madra (kingdom)
R
ratha (chariot)
R
rathavaṃśa (chariot-array/host)

Educational Q&A

The verse highlights the battlefield mindset where a warrior’s intent (jighāṃsā—desire to kill) and martial duty surge forward, yet implicitly raises the ethical tension of violence undertaken as kṣatriya-dharma amid kin and allies.

Sañjaya narrates a powerful fighter charging to kill Śalya, the king of Madra, while being surrounded by a large formation of chariots—an image of escalating combat and tactical encirclement.