Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra

Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance

प्रगृहीताग्रहस्तेन वैराटिरपि दन्तिना । अभ्यद्रवत राजानं मद्राधिपतिमुत्तर:,इसी समय जिसने अपनी सूँड़को मोड़कर मुखमें रख लिया था, उस दन्तार हाथीपर आरूढ़ हो विराट-कुमार उत्तरने मद्रदेशके स्वामी राजा शल्यपर धावा किया

sañjaya uvāca |

pragṛhītāgrahastena vairāṭir api dantinā |

abhyadravat rājānaṃ madrādhipatim uttaraḥ ||

サンジャヤは言った。そのときヴィラाटの王子ウッタラは、鼻先を巻き上げて口元に寄せた牙ある象に乗り、マドラの主シャリヤ王へまっすぐ突撃した。戦場の押し合いへし合いの中で、若き勇は正面からの対決によって名声を求めるが、その軽率な猛攻はまた、戦の混沌のただ中で慎みと義務の限界を試すものでもあった。

प्रगृहीतhaving seized/held
प्रगृहीत:
Karana
TypeAdjective
Rootप्र-ग्रह् (धातु)
FormMasculine, Instrumental, Singular
अग्रthe front; tip (of the trunk)
अग्र:
Karma
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
हस्तेनwith the hand (i.e., trunk)
हस्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
वैराटिःthe son of Virata (Uttara)
वैराटिः:
Karta
TypeNoun
Rootवैराटि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
दन्तिनाwith/ on the tusked one (elephant)
दन्तिना:
Karana
TypeNoun
Rootदन्तिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभ्यद्रवत्rushed/charged towards
अभ्यद्रवत्:
TypeVerb
Rootअभि-द्रु (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
मद्राधिपतिम्the lord of Madra (Shalya)
मद्राधिपतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमद्र + अधिपति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्तरःUttara
उत्तरः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
U
Uttara (Virāṭa-kumāra)
Ś
Śalya
M
Madra (Madradeśa)
E
Elephant (dantin)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya valor expressed as direct engagement with a formidable opponent; ethically, it also implies that courage in war must be balanced with discernment, since rash heroism can endanger oneself and one’s side.

Sañjaya reports that Uttara, riding a tusked elephant with its trunk curled and held close, rushes to attack King Śalya, the ruler of Madra, during the battle.