Shloka 39

भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array

Devanagari script

द्रोणेन विहितो राजन्‌ राज्ञा शान्तनवेन च । तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेण च,द्रोणाचार्य, राजा शान्तनुनन्दन भीष्म, आचार्यपुत्र अश्वत्थामा, बाह्नीक और कृपाचार्यने उस सैन्यव्यूहका निर्माण किया था

Transliteration

droṇena vihito rājan rājñā śāntanavena ca | tathaivācārya-putreṇa bāhlīkena kṛpeṇa ca ||

Translation

サञ्जयは言った。「大王よ、その戦陣はドローナによって定められ、またシャーンタヌ家の王（ビーシュマ）によっても整えられた。さらに師の子（アシュヴァッターマン）、バーリーカ、そしてクリパによっても同様に布陣されたのである。」この詩句は、カウラヴァ軍の陣立てが偶然ではなく、最年長にして最も権威ある将たちの意志によって周到に設計されたことを示す—戦は運命のみならず、意識的な助言と責任によって形づくられるという、重い倫理的警句である。

Word by Word

• द्रोणेन: by Drona
• द्रोणेन: Karana
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• विहितः: arranged/formed
• विहितः: Karta
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु) → विहित (क्त)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: Karana
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• शान्तनवेन: by the son of Shantanu (Bhishma)
• शान्तनवेन: Karana
• Type: Adjective
• Root: शान्तनव
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• तथा: thus/so
• Type: Indeclinable
• Root: तथा

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• आचार्यपुत्रेण: by the teacher's son (Ashvatthama)
• आचार्यपुत्रेण: Karana
• Type: Noun
• Root: आचार्यपुत्र
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• बाह्लीकेन: by Bahlika
• बाह्लीकेन: Karana
• Type: Noun
• Root: बाह्लीक
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• कृपेण: by Kripa
• कृपेण: Karana
• Type: Noun
• Root: कृप
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Droṇa
• Bhīṣma (Śāntanava)
• Aśvatthāman
• Bāhlīka
• Kṛpa (Kṛpācārya)
• battle-formation (vyūha)