Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम्‌ | इस प्रकार आपके ताऊ भीष्म युद्धस्थलमें अर्जुनके तीखे बाणोंसे अत्यन्त विद्ध हो गये थे--उनका शरीर छिदकर छलनी हो रहा था। वे उसी अवस्थामें, जब कि दिन थोड़ा ही शेष था, आपके पुत्रोंके देखते-देखते पूर्व दिशाकी ओर मस्तक किये रथसे नीचे गिर पड़े || ८७ - हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत,पतमाने रथादू्‌ भीष्मे बभूव सुमहास्वन: । भारत! रथसे भीष्मके गिरते समय आकाशमें खड़े हुए देवताओं तथा भूतलवर्ती राजाओंमें बड़े जोरसे हाहाकार मच गया

sañjaya uvāca | kiṃciccheṣe dinakare putrāṇāṃ tava paśyatām | hāheti divi devānāṃ pārthivānāṃ ca bhārata, patamāne rathād bhīṣme babhūva sumahāsvanaḥ ||

サンジャヤは言った。日がなおわずかに残る頃、汝の子らのまさに眼前で、毗湿摩はアルジュナの鋭い矢に幾度も貫かれ、頭を東に向けたまま戦車から落ちた。バーラタよ、毗湿摩が車より落ちゆくとき、天上の神々と地上の諸王のあいだに、「ああ、ああ」と大いなる嘆きの叫びが起こった。

हाहाalas! (cry of distress)
हाहा:
TypeIndeclinable
Rootहाहा (उद्गार)
Formउद्गार (अव्यय)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक (अव्यय)
दिविin heaven
दिवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिव्
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
TypeNoun
Rootदेव
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
पार्थिवानाम्of the kings/earthly rulers
पार्थिवानाम्:
TypeNoun
Rootपार्थिव
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formसमुच्चय (अव्यय)
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पतमानॆwhile (he) was falling
पतमानॆ:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतमान (शतृ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (सति-सप्तमी)
रथात्from the chariot
रथात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
भीष्मेwhen Bhishma (was falling)
भीष्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्म
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (सति-सप्तमी)
बभूवthere arose/there was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन
सुमहास्वनःa very great sound (uproar)
सुमहास्वनः:
Karta
TypeNoun
Rootसु-महा-स्वन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (addressed as Bharata)
B
Bhishma
A
Arjuna (implied by the context of Partha’s arrows)
K
Kaurava sons (Dhritarashtra’s sons)
D
Devas (gods)
E
Earthly kings (pārthivāḥ)
C
Chariot (ratha)
S
Sun/daylight (dinakara)