Shloka 17
भीष्मस्य अप्रतिमपराक्रमः — शिखण्डिपुरस्कृतः प्रहारः
Bhīṣma’s unmatched momentum and the assault with Śikhaṇḍin in the lead
भारत! एक साथ आये हुए शत्रुमर्दन बूढ़े नरेश विराट और द्रुपदको क्रोधमें भरे हुए अश्व॒त्थामाने रोक दिया ।। तथा पाण्डुसुतं ज्येष्ठ भीष्मस्य वधकाड्क्षिणम् । भारद्वाजो रणे यत्तो धर्मपुत्रमवारयत्,भीष्मके वधकी अभिलाषा रखनेवाले ज्येष्ठ पाण्डव धर्मपुत्र युधिष्ठिरको युद्धमें द्रोणाचार्यने यत्नपूर्वक रोका
bhārata! eka-sātha āye hue śatru-mardana vṛddha nareśa virāṭa aura drupada ko krodha meṃ bhare hue aśvatthāmā ne rok diyā. tathā pāṇḍu-sutaṃ jyeṣṭhaṃ bhīṣmasya vadha-kāṅkṣiṇam | bhāradvājo raṇe yatto dharma-putram avārayat ||
サञ्जयは言った。「バーラタよ、敵を討つ老王ヴィラ―タとドルパダは、怒りに満ちて連れ立って来たが、アシュヴァッターマがこれを制した。さらに戦のただ中で、バーラドヴァージャ（ドローナ）は力を尽くして、ビ―シュマの死を望むパーンドゥの長子、ダルマの子ユディシュティラを抑えとどめた。この場面は、正義の憤りと軍略の要請の狭間で、老練の戦士が意図して押し止められ、あるいは敢えて立ちはだかわれ、ダルマに縛られた戦の流れが形づくられてゆくことを示す。」
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in a dharma-framed war, raw anger and heroic impulse must be governed by strategy and restraint; senior warriors deliberately check opponents to protect their side and to control the battle’s moral and tactical trajectory.
Virāṭa and Drupada advance together in anger, but Aśvatthāmā blocks them. At the same time, Droṇa (called Bhāradvāja) actively restrains Yudhiṣṭhira, who is pressing forward with the aim of bringing about Bhīṣma’s death.