Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort

उपस्थितश्न॒ कालोडयमभितो वर्तते हय: । माघी च पौर्णमासीयं मास: शेषो वृकोदर,“वृकोदर! इधर यज्ञ आरम्भ करनेका समय भी निकट आ गया है। घोड़ा भी पास ही है। यह माघ-मासकी पूर्णिमा आ रही है, अब बीचमें केवल फाल्गुनका एक मास शेष है

vaiśampāyana uvāca | upasthitaḥ kālo 'yam abhito vartate hayaḥ | māghī ca paurṇamāsīyaṃ māsaḥ śeṣo vṛkodara ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。「おおヴリコーダラよ、定められた時はすでに近く、祭馬もまた近くにある。マाघ月の満月が迫っている。残るはただ一月のみだ。」文脈においてこの言葉は、アシュヴァメーダ(馬祀)に向け、時機を失わぬ規律ある行動を促す—戦後に秩序と正統性を回復するための儀礼として、準備、祭時の遵守、そして法(ダルマ)への責務を強調している。

उपस्थितःpresent, arrived, near
उपस्थितः:
Karta
TypeAdjective
Rootउपस्थित (उप-स्था + क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
कालःtime
कालः:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अभितःaround, on all sides
अभितः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअभितः
वर्ततेis, exists, proceeds
वर्तते:
Karta
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
हयःhorse
हयः:
Karta
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Nominative, Singular
माघीbelonging to Māgha (month)
माघी:
Karta
TypeAdjective
Rootमाघी
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पौर्णमासीयम्full-moon (day), pertaining to Paurṇamāsī
पौर्णमासीयम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपौर्णमासीय
FormFeminine, Nominative, Singular
मासःmonth
मासः:
Karta
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Nominative, Singular
शेषःremaining
शेषः:
Karta
TypeAdjective
Rootशेष
FormMasculine, Nominative, Singular
वृकोदरO Vṛkodara (Bhīma)
वृकोदर:
Sampradana
TypeNoun
Rootवृकोदर
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vṛkodara (Bhīma)
H
haya (the Aśvamedha horse)
M
Māgha (month)
P
Paurṇamāsī (full-moon observance)

Educational Q&A

The verse highlights kāla (right timing) and preparedness: dharmic action—especially public, legitimizing rites like the Aśvamedha—should be undertaken with attentiveness to auspicious time, proper resources (the horse), and disciplined readiness.

Vaiśampāyana informs Vṛkodara (Bhīma) that the time for beginning the Aśvamedha is near: the sacrificial horse is close by, the Māgha full moon is approaching, and only one month remains before the intended commencement.