Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat

उवाच च स धर्मात्मा समन्यु: फाल्गुनस्तदा । प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्व॑ क्षत्रधर्मत:,उस समय धर्मात्मा अर्जुन कुछ कुपित होकर बोले--“बेटा! तेरा यह ढंग ठीक नहीं है। जान पड़ता है, तू क्षत्रिय-धर्मसे बहिष्कृत हो गया है

uvāca ca sa dharmātmā samanyuḥ phālgunaḥ tadā | prakriyeyaṁ na te yuktā bahiṣ tvaṁ kṣatradharmataḥ ||

そのとき、法を重んじるファールグナ(アルジュナ)は怒りを帯びて言った。「我が子よ、その振る舞いは正しくない。そなたは刹帝利の法から外れてしまったように見える。」

उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
Formलिट् (परस्मैपद) / परोक्षभूत (perfect), 3, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन्
Formmasculine, nominative, singular
समन्युःsomewhat angry
समन्युः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमन्यु
Formmasculine, nominative, singular
फाल्गुनःPhalguna (Arjuna)
फाल्गुनः:
Karta
TypeNoun
Rootफाल्गुन
Formmasculine, nominative, singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
प्रक्रियाconduct/manner
प्रक्रिया:
Karta
TypeNoun
Rootप्रक्रिया
Formfeminine, nominative, singular
इयम्this
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formfeminine, nominative, singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
तेfor you/to you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formdative, singular
युक्ताproper/appropriate
युक्ता:
TypeAdjective
Rootयुज्
Formक्त (past passive participle), feminine, nominative, singular
बहिःoutside/externally
बहिः:
TypeIndeclinable
Rootबहिः
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formnominative, singular
क्षत्रधर्मतःfrom kshatriya-duty / from the warrior code
क्षत्रधर्मतः:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
Formmasculine, ablative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Phālguna (Arjuna)

Educational Q&A

Ethical identity is tied to conduct: one’s actions must align with one’s dharma. Here, Arjuna frames improper behavior as a lapse from kṣatriya standards, emphasizing discipline, propriety, and responsibility.

In Vaiśampāyana’s narration, Arjuna (Phālguna) becomes angry and reprimands the addressed person—calling him “son”—for behaving in a way Arjuna deems unworthy of a kṣatriya, implying a deviation from the warrior code.