Shloka 26
Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
विवेश विदुरो धीमान् गात्रैर्गात्राणि चैव ह । प्राणान् प्राणेषु च दधदिन्द्रियाणीन्द्रियेषु च,बुद्धिमान् विदुर अपने शरीरको युधिष्ठिरके शरीरमें, प्राणोंको प्राणोंमें और इन्द्रियोंको उनकी इन्द्रियोंमें स्थापित करके उनके भीतर समा गये इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि आश्रमवासपर्वणि विदुरनिर्याणे षड्विंशो5ध्याय:
vaiśampāyana uvāca | viveśa viduro dhīmān gātrair gātrāṇi caiva ha | prāṇān prāṇeṣu ca dadhad indriyāṇīndriyeṣu ca ||
ヴァイシャンパーヤナは語った。賢者ヴィドゥラは（ユディシュティラの内へ）入った。肢を肢へ、息を息へ、諸根を諸根へと置き、己が存在そのものを王のうちに融け合わせたのである。この場面は、ヴィドゥラの最期の行を、規律あるヨーガの収斂と無私の合一として描き、真の智慧は外の権勢ではなく内なる統御において成就することを示している。
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights yogic mastery at life’s end: the wise person withdraws and integrates body, breath, and senses with perfect control, suggesting that spiritual attainment and selflessness surpass worldly status.
Vidura, having reached the culmination of his life and practice, mystically enters Yudhiṣṭhira—symbolizing the transfer/absorption of his embodied energies (limbs, prāṇa, and senses) and marking Vidura’s departure (niryāṇa).