Shloka 13
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
तथा स्वर्गक्ष भोगश्न निष्ठा या च मनीषिता । सर्व पुरुषकारेण कृतेनेहोपलभ्यते,इस जगतमें पुरुषार्थ करनेसे स्वर्ग, भोग, धर्ममें निष्ठा और बुद्धिमत्ता--इन सबकी उपलब्धि होती है
tathā svargakṣa-bhogāś ca niṣṭhā yā ca manīṣitā | sarva-puruṣakāreṇa kṛtenehopalabhyate ||
ビーシュマは言った。「同じく、人の意志ある努力によって、この世において天界とその享楽、ダルマへの堅固な帰依、そして尊ばれる智慧が得られる。これらはすべて、ここにおいて人の働きによって成就する。」
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That heaven and enjoyment, steadfast commitment to dharma, and true wisdom are achieved through puruṣakāra—intentional personal effort—rather than passively waiting for fortune.
In Bhīṣma’s instruction within the Anuśāsana Parva, he underscores a practical ethical principle: sustained effort in this life yields both worldly and moral-spiritual attainments.