Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)

किरीटी वज्रधृग्‌ धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डल:

kirīṭī vajradhṛg dhanvī mukuṭī baddhakuṇḍalaḥ | bāla! te kadācit mastake kirīṭa-mukuṭaṃ karṇayoḥ kuṇḍale ca hastayoś ca vajraṃ dhanuś ca dhārayitvā yānti, kadācit tuika-muhūrtena caṇḍāla-sadṛśā dṛśyante; punaś ca śikhā-jaṭā-cīra-vastra-dhāriṇo ṛṣaya iva bhavanti ||

ビーシュマは言った。「わが子よ、ある時は彼らは冠ある戦士として現れる——頭に冠(ディアデム)を戴き、耳に耳飾りを着け、手には金剛杵(ヴァジュラ)と弓を執る。だがまたある時は、ただ一瞬のうちに、外見はチャンダーラ(被差別の賤民)のように見える。さらにまた、頂髻(シカー)や結髪(ジャター)をたくわえ、樹皮の衣をまとう仙人のようにもなる。かくして姿は移ろい、凡俗の判断を惑わせ、外形を越えて行いとダルマを見よと促すのだ。」

किरीटीwearing a diadem/crown
किरीटी:
Karta
TypeAdjective
Rootकिरीटिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वज्रधृक्bearing a thunderbolt (vajra)
वज्रधृक्:
Karta
TypeAdjective
Rootवज्र-धृक् (धृक् < धृ धारणे)
FormMasculine, Nominative, Singular
धन्वीarmed with a bow
धन्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootधन्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मुकुटीwearing a crown/crest
मुकुटी:
Karta
TypeAdjective
Rootमुकुटिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बद्धकुण्डलःhaving fastened earrings
बद्धकुण्डलः:
Karta
TypeAdjective
Rootबद्ध-कुण्डल
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
vajra
D
dhanuḥ (bow)
K
kirīṭa/mukuṭa (crown/diadem)
K
kuṇḍala (earrings)
C
caṇḍāla
ṛṣi

Educational Q&A

External marks—royal ornaments, weapons, or ascetic dress—can change quickly and may mislead. Ethical discernment should rest on conduct and adherence to dharma rather than on appearance or social labeling.

Bhishma describes beings (or persons) whose outward forms shift dramatically: sometimes like crowned warriors with weapons, sometimes like outcastes, and sometimes like sages in ascetic attire—highlighting the instability of outward identity and the need for careful moral judgment.