Previous Verse
Next Verse

Shloka 243

दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्य: स हतो5द्य शिखण्डिना । “महान्‌ व्रतधारी भीष्म कुरुकुलवृद्ध पुरुषोंके सत्कार करनेवाले और अपने पिताके बड़े भक्त थे। हाय! पूर्वकालमें जमदग्निनन्दन परशुराम भी अपने दिव्य अस्त्रोंद्वारा जिस मेरे महापराक्रमी पुत्रको पराजित न कर सके

divyair astrair mahāvīryaḥ sa hato 'dya śikhaṇḍinā | mahān vratadhārī bhīṣmaḥ kurukula-vṛddha-puruṣānāṃ satkāra-kartā ca pituḥ parama-bhaktaś ca | hāy! pūrvakāle jamadagninandanaḥ paraśurāmo 'pi divyāstrabhir yaṃ mama mahāparākramiṇaṃ putraṃ parājetuṃ na śaśāka, sa idānīṃ śikhaṇḍinaḥ hastena hataḥ | kīdṛśaṃ kaṣṭam etat ||

ヴァイシャンパーヤナは言った。「あの大いなる武威を備えた英雄は、今日、シカンディンによって天上の武器で討ち倒された。ビーシュマは大誓を守る者、クル族の長老を敬う者、そして父に深く仕える孝子であった。ああ、かつてはジャマダグニの子パラシュラーマでさえ、神なる飛び道具をもってしても我が無双の勇者たる子を屈せしめ得なかったのに――今やシカンディンの手によって殺されたとは。なんと痛ましいことか!」

दिव्यैःwith divine
दिव्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Instrumental, Plural
अस्त्रैःweapons
अस्त्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
महावीर्यःof great prowess
महावीर्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहावीर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हतःkilled/slain
हतः:
Karta
TypeVerb
Rootहन्
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
शिखण्डिनाby Shikhaṇḍin
शिखण्डिना:
Karana
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīṣma
Ś
Śikhaṇḍin (Śikhaṇḍī)
P
Paraśurāma
J
Jamadagni
K
Kuru dynasty (Kurukula)
D
divyāstra (celestial weapons)

Educational Q&A

The passage highlights Bhīṣma’s ethical stature—steadfast vows, reverence for elders, and devotion to his father—while underscoring the tragic irony that even unmatched virtue and prowess do not guarantee worldly victory. It invites reflection on dharma as character and duty, distinct from the uncertain outcomes of war and fate.

Vaiśampāyana reports the fall of Bhīṣma: despite his legendary strength and the fact that even Paraśurāma once could not defeat him with divine weapons, Bhīṣma is now slain through Śikhaṇḍin’s agency. The speaker laments the painful reversal and emphasizes Bhīṣma’s exemplary qualities.