शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनातन्द्रितेन च । प्राणयात्रामनेकां च कल्पमानेन भारत
śakyaṃ dīrgheṇa kālena yuktenātandritena ca | prāṇayātrām anekāṃ ca kalpamānena bhārata ||
ビーシュマは言った。「おおバーラタよ、長い歳月をかけ、規律ある努力を怠らずに続けるなら、さまざまに移り変わる生業を工夫して命をつなぐことができる—その都度、生活の手立てを絶えず調えてゆくのだ。」
भीष्म उवाच
Sustaining life in a dharmic way requires long-term patience, disciplined engagement, and constant vigilance; by adapting one’s means thoughtfully, one can endure changing circumstances without falling into negligence.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on practical dharma. Here he emphasizes perseverance and regulated effort as the basis for maintaining livelihood across varying conditions.