Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनातन्द्रितेन च । प्राणयात्रामनेकां च कल्पमानेन भारत

śakyaṃ dīrgheṇa kālena yuktenātandritena ca | prāṇayātrām anekāṃ ca kalpamānena bhārata ||

ビーシュマは言った。「おおバーラタよ、長い歳月をかけ、規律ある努力を怠らずに続けるなら、さまざまに移り変わる生業を工夫して命をつなぐことができる—その都度、生活の手立てを絶えず調えてゆくのだ。」

शक्यम्possible, feasible
शक्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य (√शक्)
FormNeuter, Nominative, Singular
दीर्घेणby/with (a) long
दीर्घेण:
Karana
TypeAdjective
Rootदीर्घ
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
कालेनby/with time
कालेन:
Karana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Instrumental, Singular
युक्तेनby one who is disciplined/steadfast; with proper means
युक्तेन:
Karana
TypeAdjective
Rootयुक्त (√युज्)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अतन्द्रितेनby one who is unwearied, vigilant
अतन्द्रितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्राणयात्राम्maintenance of life, livelihood
प्राणयात्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राणयात्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
अनेकाम्many, manifold
अनेकाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनेक
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कल्पमानेनby one who is arranging/contriving, making efforts
कल्पमानेन:
Karana
TypeAdjective
Rootकल्पमान (√कॢप्)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Bhārata (Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

Sustaining life in a dharmic way requires long-term patience, disciplined engagement, and constant vigilance; by adapting one’s means thoughtfully, one can endure changing circumstances without falling into negligence.

In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on practical dharma. Here he emphasizes perseverance and regulated effort as the basis for maintaining livelihood across varying conditions.