Adhyaya 87

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानके प्रसंगमें पूर्ववायातसमाप्तिविषयक पचासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८५ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ ३ “लोक मिलाकर कुल ३८३ लोक हैं) #्न्रैमा रन (2) अऔअन+े षडशीतितमो<्ध्याय: वनमें राजा ययातिकी तपस्या और उन्हें स्वर्गलोककी प्राप्ति वैशम्पायन उवाच एवं स नाहुषो राजा ययाति: पुत्रमीप्सितम्‌ । राज्येडभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो5भवन्मुनि:

ヴァイシャンパーヤナは語った――このように、ナフシャの末裔である王ヤヤーティは、望みの子に喜んで王位灌頂を施し、王者の生活を退いて林住の期（ヴァーナプラスタ）に入り、森にあって聖仙のごとく暮らした。

Verse 2

उषित्वा च वने वासं ब्राह्मणै: संशितव्रत: । फलमूलाशनो दान्तस्तत: स्वर्गमितो गत:

ヴァイシャンパーヤナは語った――彼は森に住み、バラモンたちとともに厳しい誓戒を守り、果実と根を食として、心と諸感官を制し、やがてこの世を去って天界に至った。

Verse 3

स गत: स्वर्निवासं तं॑ निवसन्‌ मुदितः सुखी । कालेन चातिमहता पुन: शक्रेण पातितः

ヴァイシャンパーヤナは語った――彼はその天上の住処に至り、喜び安らかに暮らした。だが、はるかな時を経て、再びシャクラ（インドラ）によって落とされたのである。

Verse 4

निपतन प्रच्युत: स्वर्गादप्राप्तो मेदिनीतलम्‌ । स्थित आसीदन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया

ヴァイシャンパーヤナは語った――「天より落ち、スヴァルガから追われた彼は、地の面には至らず、ただ中空にとどまり宙づりとなった――そう聞いている。」

Verse 5

तत एव पुनश्चापि गतः स्वर्गमिति श्रुतम्‌ राज्ञा वसुमता सार्थमष्टकेन च वीर्यवान्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った――その場所からこそ、勇猛なる者は王ヴァスーマトおよびアシュタカとともに、再び天界へ昇ったと伝えられている。

Verse 6

जनमेजय उवाच कर्मणा केन स दिवं पुन: प्राप्तो महीपति:,जनमेजयने पूछा--मुने! किस कर्मसे वे भूपाल पुनः स्वर्गमें पहुँचे थे?

ジャナメージャヤは言った。「いかなる行いによって、その王は再び天界に到ったのか。」

Verse 7

सर्वमेतदशेषेण श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत: । कथ्यमानं त्वया विप्र विप्र्षिगणसंनिधौ,विप्रवर! मैं ये सारी बातें पूर्णरूपसे यथावत्‌ सुनना चाहता हूँ। इन ब्रह्मर्षियोंके समीप आप इस प्रसंगका वर्णन करें

ジャナメージャヤは言った。「この一切を、余すところなく、真実のままに聞きたい。おお婆羅門よ、この高徳なる仙人たちの集いの前で、その次第を語ってくれ——二度生まれし者のうち最勝の者よ。」

Verse 8

देवराजसमो हासीद्‌ ययाति: पृथिवीपति: । वर्धन: कुरुवंशस्य विभावसुसमद्युति:,कुरुवंशकी वृद्धि करनेवाले, अग्निके समान तेजस्वी राजा ययाति देवराज इन्द्रके समान थे

ジャナメージャヤは言った。「地上の主、ヤヤーティ王は、神々の王（インドラ）に等しかった。彼はクル族の繁栄をもたらし、その輝きはヴィバーヴァス（アグニ）に比肩した。」

Verse 9

तस्य विस्तीर्णयशस: सत्यकीर्तेर्महात्मन: । चरितं श्रोतुमिच्छामि दिवि चेह च सर्वश:

ジャナメージャヤは言った。「その名声は四方に広がっている。真実に根ざした誉れを持つその大いなる魂の生涯と行いを、天にもこの地にも遍く知られるその事績を、余すところなく聞きたい。」

Verse 10

वैशम्पायन उवाच हन्त ते कथयिष्यामि ययातेरुत्तमां कथाम्‌ | दिवि चेह च पुण्यार्था सर्वपापप्रणाशिनीम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「よいだろう——ヤヤーティのすぐれた物語を汝に語ろう。それはこの世においても天界においても功徳をもたらし、あらゆる罪を滅する。汝にその次第を述べる。」

Verse 11

ययातिर्नाहुषो राजा पूरुं पुत्र कनीयसम्‌ | राज्येडभिषिच्य मुदित: प्रवव्राज वनं तदा

ヴァイシャンパーヤナは語った。ナフシャの子、王ヤヤーティは、末子プールを王権に灌頂して喜び、心満ち足りて森へと去った。相応しい後継を立てて秩序を整えたのち権力を捨てるという王者の法に従い、彼は政を離れ、果実と根を糧として林住の生活を送った。

Verse 12

अन्त्येषु स विनिक्षिप्य पुत्रान्‌ यदुपुरोगमान्‌ । फलमूलाशनो राजा वने संन्यवसच्चिरम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。ヤドゥを先頭とする息子たちを辺境の地に配し、王は果実と根を食として、長く森に住んだ。この段は、継承と秩序を確立したのち、権力への執着を捨てて苦行と節制を選ぶ、統治者の意志ある退隠を示している。

Verse 13

शंसितात्मा जितक्रोधस्तर्पयन्‌ पितृदेवता: । अग्नींश्व विधिवज्जुद्धन्‌ वानप्रस्थविधानत:

ヴァイシャンパーヤナは語った。彼は心を清め、怒りに打ち勝った。日々、神々と祖霊にタルパナ（奠水）を捧げ、林住期（ヴァーナプラスタ）の規律に従って聖火を護持し、経典の定めどおりに火供（アグニホートラ）を正しく行った。

Verse 14

अतिथीन्‌ पूजयामास वन्येन हविषा विभु: । शिलोज्छवृत्तिमास्थाय शेषान्नकृतभोजन:

ヴァイシャンパーヤナは語った。高貴なる彼は、果実や根などの林の供物をもって客人を敬った。シロッチャ（śiloccha）の生き方に拠り、彼自身は供献ののちに残ったもの、すなわち祭祀の残食のみを食として取った。この段は、規律ある質素さと、己の食よりも客をもてなす徳を先に置くことを示している。

Verse 15

पूर्ण वर्षसहस्रं च एवंवृत्तिरभून्नप: । अब्भक्ष: शरदस्त्रिंशदासीज्नियतवामड्मना:,राजाको इसी वृत्तिसे रहते हुए पूरे एक हजार वर्ष बीत गये। उन्होंने मन और वाणीपर संयम करके तीस वर्षोतक केवल जलका आहार किया

ヴァイシャンパーヤナは語った。このように戒行を保ち、王はまる一千年を過ごした。言葉と心を制し、三十の秋の季節を、水のみを糧として生きた—節制と不動の志に刻まれた、厳しい誓願であった。

Verse 16

ततश्न वायुभक्षो5भूत्‌ संवत्सरमतन्द्रित: । तथा पज्चाग्निमध्ये च तपस्तेपे च वत्सरम्‌,तत्पश्चात्‌ वे आलस्यरहित हो एक वर्षतक केवल वायु पीकर रहे। फिर एक वर्षतक पाँच अग्नियोंके बीचमें बैठकर तपस्या की

ヴァイシャンパーヤナは語った。――そののち彼は怠惰を離れ、まる一年、ただ風のみを糧として生きた。さらに次の一年、彼は「五火」のただ中に坐して苛烈な苦行を修し、自らを律する厳しい制御によって身を浄め、決意をいよいよ堅固にしたのである。

Verse 17

एकपाद: स्थितश्चासीत्‌ षण्मासाननिलाशन: । पुण्यकीर्तिस्तत: स्वर्गे जगामावृत्य रोदसी

ヴァイシャンパーヤナは語った。――彼は片足で立ち、ただ風のみを糧として六か月を過ごした。そののちプンニャキールティ、すなわちヤヤーティ王は、苦行の功徳によって地と天に名声を満たし、天界へと旅立った。

Verse 53

प्रतर्दनेन शिबिना समेत्य किल संसदि । फिर यह भी सुननेमें आया है कि वे पराक्रमी राजा ययाति मुनिसमाजमें राजा वसुमान्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。――またこうも伝えられる。勇猛なるヤヤーティ王は、仙人たちの評議の座において、ヴァスーマン王、アシュタカ、プラタルダナ、シビと相会し、そこからさらに、善き修行者サードゥたちとの交わりがもたらす浄化の力に導かれて、再び天界へと赴いたのである。

Verse 86

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि उत्तरयायाते षडशीतितमो<ध्याय: ।। ८६ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत सम्भवपर्वमें उत्तरयायातविषयक छियासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』のアーディ・パルヴァ、ことにサンバヴァ・パルヴァにおいて、「ウッタラとヤヤーティ」に関わる第八十六章はここに終わる。これは章末の奥書であり、章の完結を告げるとともに、系譜を軸とする物語が次の段へ移ることを示し、血統・義務・王の行いがもたらす道徳的帰結を枠づける。