Adhyaya 80

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १०६३ श्लोक मिलाकर कुल २३३६ *लोक हैं) न२््च्स्स्ज््साि्स्सि हु £:ानप्ट् अशीतितमोब<्ध्याय: शुक्राचार्यका वृषपर्वाको फटकारना तथा उसे छोड़कर जानेके लिये उद्यत होना और वृषपर्वाके आदेशसे शर्मिष्ठाका देवयानीकी दासी बनकर शुक्राचार्य तथा देवयानीको संतुष्ट करना वैशम्पायन उवाच ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठ; समन्युरुपगम्य ह । वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。そこでカーヴヤ（シュクラーチャーリヤ）—ブリグ族の第一人者—は怒りに満ち、玉座に座すヴリシャパルヴァンのもとへ進み、思案する間もなく、次のように言い放った—

Verse 2

नाधर्मश्नरितो राजन्‌ सद्यः फलति गौरिव । शनैरावर्त्यमानो हि कर्तुर्मूलानि कृन्तति

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、不義はただちに果を結ばぬ。牛がすぐに乳を与えぬのと同じだ。だがそれが幾度も繰り返されるなら、やがて行い手の根を、ゆるやかに断ち切ってゆく。」

Verse 3

पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति । फलत्येव ध्रुवं पापं गुरु भुक्तमिवोदरे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「悪しき行いの報いが自らの身に現れぬなら、それは必ずや子や孫に現れる。罪は必ず果を結ぶ——重い食を口にしたとき、すぐには腹を悩ませずとも、しばらくして必ず苦しみをもたらすように。」

Verse 4

(अधीयान हित राजन्‌ क्षमावन्तं जितेन्द्रियम्‌ ।) यदघातयिथा विप्रं कचमाड्रिरसं तदा । अपापशीलं धर्मज्ञ शुश्रूषुं मदगृहे रतम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、あの婆羅門カチャ—アンギラスの孫—は学びに励み、善意に満ち、忍耐深く、感官を制する者であった。生来罪なく、ダルマを弁える者であり、当時は我が家に住んで絶えず私に仕えていた。しかるに汝は彼を幾度も殺させたのだ。」

Verse 5

वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम । वृषपर्वन्‌ निबोधेदं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम्‌ । स्थातुं त्वद्विषये राजन्‌ न शक्ष्यामि त्ववा सह

ヴァイシャンパーヤナは言った。「殺すべからざる者を汝は殺し、さらに我が娘をも死に追いやった—井戸へ投げ込ませた—ゆえに聞け、ヴリシャパルヴァンよ。私は汝とその一族すべてを見限る。王よ、汝の国においても、汝の傍らにおいても、私は一瞬たりとも留まれぬ。」

Verse 6

अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम्‌ | यथेममात्मनो दोष॑ न नियच्छस्युपेक्षसे

「ああ、ダイティヤよ。汝は私を虚言の者と見なした。ゆえに汝は己が内のこの過ちを抑えもせず、改めもせず、ただ漫然としているのだ。」

Verse 7

वृषपर्वोवाच (यदि ब्रह्मनू घातयामि यदि वा55क्रोशयाम्यहम्‌ । शर्मिष्ठया देवयानीं तेन गच्छाम्पयसद्गतिम्‌ ।।

ヴリシャパルヴァンは言った。「婆羅門よ、もし私がシャルミシュターをしてデーヴァヤーニーを打たせ、あるいはただ侮辱させたのなら、その罪により我が末路は悪しきものとなれ。バールガヴァよ、あなたにアダルマも虚言もあるとは私は知らぬ。あなたのうちにはダルマと真実が宿る。ゆえに、どうか憐れみを垂れ、我らに満足してくだされ。」

Verse 8

यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव । समुद्र सम्प्रवेक्ष्यामो नान्‍्यदस्ति परायणम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、バールガヴァよ。もし汝が我らを捨ててここを去るなら、我らは海へと身を投じよう。我らに他の帰依はない。われは汝に、不義（アダルマ）や虚言の咎を負わせた覚えはない。汝のうちには、ダルマと真実が常に確立している。ゆえに我らを憐れみ、恵みをもって嘉せよ。」

Verse 9

(यद्येव देवान्‌ गच्छेस्त्वं मां च त्यक्त्वा ग्रहाधिप । सर्वत्यागं ततः कृत्वा प्रविशामि हुताशनम्‌ ।।

シュクラは言った。「おおアスラたちよ、海へと飛び込むがよい、あるいは四方へ逃げ散るがよい。わが娘に加えられた不当を、われは耐えられぬ。彼女はこの上なく愛しいのだ。」

Verse 10

प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम्‌ । योगक्षेमकरस्ते5हमिन्द्रस्पेव बृहस्पति:

シュクラは言った。「デーヴァヤーニーをなだめよ。わが命は彼女のうちに宿っている。彼女が満足するなら、われは汝らの安寧と守護を担おう——インドラの祭司ブリハスパティが、インドラの繁栄と安泰を支えるように。」

Verse 11

वृषपर्वोवाच यत्‌ किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव । भुवि हस्तिगवाश्वं च तस्य त्वं मम चेश्वर:

ヴリシャパルヴァンは言った。「おおバールガヴァ、ブリグの子よ。アスラの諸王が有するいかなる財も、この地上の象・牛・馬に至るまで、すべては汝のもの。さらにこの我が身すら、汝の主たるところである。」

Verse 12

शुक्र उवाच यत्‌ किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर । तस्येश्वरो5स्मि यद्येषा देवयानी प्रसाद्यताम्‌

シュクラは言った。「おお大いなるアスラよ。ダイティヤの諸王の間にあるいかなる財であれ、もしそれの主がまことにこの我であるなら、その財をもってデーヴァヤーニーの歓心を得よ。」

Verse 13

वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तथेत्याह वृषपर्वा महाकवि: । देवयान्यन्तिकं गत्वा तमर्थ प्राह भार्गव:

ヴァイシャンパーヤナは語った。かく告げられると、ヴリシャパルヴァは「そのとおりに」と答えて命を受け入れた。ついで彼らはデーヴァヤーニーのもとへ赴き、大賢者バールガヴァ（シュクラーチャーリヤ）は、ヴリシャパルヴァの述べた一切の次第を余すところなく彼女に伝えた。

Verse 14

देवयान्युवाच यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव | नाभिजानामि तत्‌ ते5हं राजा तु वदतु स्वयम्‌

デーヴァヤーニーは言った。「父上よ、バールガヴァよ。もしあなたが王の財の主であると言うのなら、あなたの言葉だけでは私は承服できません。王自らが語るなら—そのとき私は信じましょう。」

Verse 15

वृषपर्वोवाच यं काममभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते । तत्‌ ते5हं सम्प्रदास्यामि यदि वापि हि दुर्लभम्‌

ヴリシャパルヴァは言った。「清らかな微笑をたたえるデーヴァヤーニーよ。汝が望むものは何であれ、たとえ得難きものであっても、必ず汝に与えよう。」

Verse 16

देवयान्युवाच दासीं कन्यासहस्त्रेण शर्मिष्ठामभिकामये । अनु मां तत्र गच्छेत्‌ सा यत्र दद्याच्च मे पिता

デーヴァヤーニーは言った。「私はシャルミシュターを、千人の侍女を従えた私の侍女として望みます。さらに、父が私をどこへ嫁がせようとも、彼女もまた私に従ってそこへ行くべきです。」

Verse 17

वृषपर्वोवाच उत्तिष्ठ त्वं गच्छ धात्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय । यं च कामयते काम॑ देवयानी करोतु तम्‌

ヴリシャパルヴァは言った。「乳母よ、立て。行ってシャルミシュターを急ぎ連れて来い。そしてデーヴァヤーニーの望むところは何であれ、シャルミシュターにそれを成し遂げさせよ。」

Verse 18

(त्यजेदेक॑ कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्‌ ग्रामं जनपदस्यार्थ आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्‌ ।।

「一族のためには一人を捨てることもある。村の安寧のためには一族を捨てることもある。国土のためには一つの村を顧みぬこともある。そして己の最高の善（アートマンの善）のためには、全大地さえも捨て去ることができる。」 ヴァイシャンパーヤナは語った。ついで乳母はそこへ赴き、シャルミシュターに言った。「起きよ、気高きシャルミシュターよ。汝の親族に安楽をもたらせ。」

Verse 19

त्यजति ब्राह्मण: शिष्यान्‌ देवयान्या प्रचोदित: । सा यं कामयते काम॑ स कार्योड्द्य त्वयानघे

ヴァイシャンパーヤナは語った。「デーヴァヤーニーに促され、婆羅門（シュクラーチャーリヤ）は弟子たちと施主たちを捨てようとしている。ゆえに、汚れなき王女よ、デーヴァヤーニーが望むいかなる願いも—今日、汝が成就させねばならぬ。」

Verse 20

शर्मिष्टोवाच यं सा कामयते काम॑ करवाण्यहमद्य तम्‌ । यद्येवमाह्नयेच्छुक्रो देवयानीकृते हि माम्‌ मद्दोषान्मा गमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते

シャルミシュターは言った。「彼女（デーヴァヤーニー）の望む願いは何であれ、今日よりそのまま成し遂げよう。もしシュクラが真にデーヴァヤーニーのために私を召したのなら、我が過ちゆえにシュクラが去ることのないように、また私のためにデーヴァヤーニーが去ろうと思うことのないように。」

Verse 21

वैशम्पायन उवाच ततः कन्यासहस्त्रेण वृता शिबिकया तदा । पितुर्नियोगात्‌ त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。そのとき王女は、千人の侍女に囲まれ、輿（こし）に乗り、父の命に促されて、優れた都を急ぎ出た。

Verse 22

शर्मिष्ठोवाच अहं दासीसहस्त्रेण दासी ते परिचारिका । अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता

シャルミシュターは言った。「デーヴァヤーニーよ、私は千人の侍女とともに汝の侍女となり、身の回りに仕えよう。そして汝の父が汝を嫁がせるその地へ、私は汝に従って行く。」

Verse 23

देवयान्युवाच स्तुवतो दुहिताहं ते याचत: प्रतिगृह्नतः । स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि

デーヴァヤーニーは言った。「おい！ わたしは讃え言葉を述べ、施しを受ける乞食の娘だ。だが、おまえは、わたしの父が讃えるほどの大いなる父の娘。どうしてわたしの侍女として生きられようか。」

Verse 24

शर्मिष्ठोवाच येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत्‌ । अतत्त्वामनुयास्यामि यत्र दास्यति ते पिता

シャルミシュターは言った。「どのような手段であれ、苦難にある一族に安らぎをもたらすべきだ。ゆえに、あなたの父があなたをどこへ（嫁がせて）与えようとも、わたしはそこへあなたと共に行く。」

Verse 25

वैशम्पायन उवाच प्रतिश्रुते दासभावे दुह्तित्रा वृषपर्वण: । देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「王の中の最上よ。ヴリシャパルヴァンの娘が侍女となることを誓い受けたとき、デーヴァヤーニーは父に向かって次の言葉を述べた。」

Verse 26

देवयान्युवाच प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम । अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते

デーヴァヤーニーは言った。「父上、わたしはいま都へ入ります。婆羅門の最勝よ、わたしは満ち足りました。あなたの見極めは決して空しくならず、あなたの学識の力もまた外れることがないと、いま確信しました。」

Verse 27

वैशग्पायन उवाच एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठी महायशा: । प्रविवेश पुरं हृष्ट: पूजित: सर्वदानवै:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「ジャナメージャヤよ。娘デーヴァヤーニーがそのように言うと、名声高き婆羅門の最勝シュクラーチャーリヤは、すべてのダーナヴァに崇敬され、喜びに満ちて都へ入った。」

Verse 79

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक उन्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』アーディ・パルヴァ中のサンバヴァ・パルヴァにおいて、ヤヤーティ王の逸話を扱う第七十九章は終わる。ここに記される章末句（コロフォン）は、系譜・帰結・道徳的因果を枠組みとして一つの物語単位が完結したことを告げる—選択と欲望が世代を越えて運命を形づくるさまを示すのである。

Verse 80

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्यानेड5शीतितमो<ध्याय: ।। ८० || इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपरव्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक अस्सीवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』アーディ・パルヴァ—とりわけサンバヴァ・パルヴァにおいて—ヤヤーティ譚の第八十章は終わる。（章の完結を示す章末句。）