Adhyaya 232

Verse 1

अत--#क्रत द्वात्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: मन्दपालका अपने बाल-बच्चोंसे मिलना वैशम्पायन उवाच मन्दपालो5पि कौरव्य चिन्तयामास पुत्रकान्‌ | उक्त्वापि च स तिग्मांशुं नैव शर्माधिगच्छति

ヴァイシャンパーヤナは言った。「クル族の末裔よ、マンダパーラもまた幼い息子たちのことで不安に焼かれていた。彼らを守らんと燃えさかる火神にすでに願い出ていたにもかかわらず、その心は安らぎを得られなかった。」

Verse 2

स तप्यमान: पुत्रार्थे लपितामिदमब्रवीत्‌ | कथं नु शक्ता: शरणे लपिते मम पुत्रका:,पुत्रोंके लिये संतप्त होते हुए वे लपितासे बोले--“लपिते! मेरे बच्चे अपने घोंसलेमें कैसे बच सकेंगे?

ヴァイシャンパーヤナは言った。子のために苦悩しつつ、彼はラピターにこう告げた。「おおラピターよ、わが幼子らは、その避難の処—巣の中—で、いかにして生き延びられようか。」

Verse 3

वर्धमाने हुतवहे वाते चाशु प्रवायति । असमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजा:,“जब अग्निका वेग बढ़ेगा और हवा तीव्र गतिसे चलने लगेगी, उस समय मेरे बच्चे अपनेको आगसे बचानेमें असमर्थ हो जायाँगे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「火勢がいよいよ増し、風が疾く吹きはじめるとき、わが子らは自らを解き放つことができず――炎から逃れ得ぬであろう。」

Verse 4

कथं त्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनी । भविष्यति हि शोकार्ता पुत्रत्राणमपश्यती

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼らの苦行の母は、自ら守る力もないのに、どうして子らを救えようか。息子たちの救いの術をまったく見いだせず、彼女は必ずや悲嘆に沈むであろう。」

Verse 5

कथमुडुयने5शक्तान्‌ पतने च ममात्मजान्‌ | संतप्यमाना बहुधा वाशमाना प्रधावती

ヴァイシャンパーヤナは言った。「わが雛たちは飛ぶことも、翼をはためかせることさえできぬ。その姿を見て、ジャリターはどれほどであったろう。悲しみに苛まれ、幾度も叫び、取り乱して走り回ったに違いない。」

Verse 6

जरितारि: कथं पुत्र: सारिसृकक: कथं च मे । स्तम्बमित्र: कथं द्रोण: कथं सा च तपस्विनी

ヴァイシャンパーヤナは言った。「わが子ジャリターリはどうしている。わが縁あるサーリスリカはどうか。スタンバミトラとドローナは無事か。そしてあの苦行の女ジャリターはいかなる有様か。」

Verse 7

लालप्यमानं तमृषिं मन्दपालं तथा वने । लपिता प्रत्युवाचेदं सासूयमिव भारत,भारत! मन्दपाल मुनि जब इस प्रकार वनमें (अपनी स्त्री एवं बच्चोंके लिये) विलाप कर रहे थे, उस समय लपिताने ईर्ष्यापूर्वक कहा--

ヴァイシャンパーヤナは言った。「バーラタよ。森の中で、牟尼マンダパーラが妻子を思ってそのように嘆き悲しんでいたとき、ラピターは嫉みを帯びたかのような言葉で彼に答えた。」

Verse 8

न ते पुत्रेष्ववेक्षास्ति यानृषीनुक्तवानसि । तेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनादू भयम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「汝は息子たちのことを案じて見守る必要はない。汝が名を呼びかけたその仙人たちは、光輝に満ち、力強い。燃えさかる火を少しも恐れぬのだ。」

Verse 9

त्वयाग्नौ ते परीताश्ष स्वयं हि मम संनिधौ । प्रतिश्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना,“मेरे पास ही तुमने अग्निदेवको स्वयं अपने पुत्र सौंपे थे और उन महात्मा अग्निने भी उनकी रक्षाके लिये प्रतिज्ञा की थी

ヴァイシャンパーヤナは言った。「まさに我が面前で、汝はその子らを火神アグニそのものに託した。そして大いなる魂をもつ火の主もまた、彼らを守ると誓約した。ゆえにその誓いは公然となされた拘束の約束であり、退けることはできぬ。」

Verse 10

लोकपालो न तां वाचमुकक्‍त्वा मिथ्या करिष्यति । समक्ष बन्धुकृत्ये न तेन ते स्वस्थ मानसम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼はローカパーラ、世界を護る守護者である。一度与えた言葉を虚偽にはせぬ。ゆえに、心健やかなる者よ、胸を安んじよ。彼は親族に対する務め—とりわけ自らの子を守る務め—を、公然と、欺きなく、決して怠らぬ。」

Verse 11

तामेव तु ममामित्रां चिन्तयन्‌ परितप्यसे । ध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तस्यां पुराभवत्‌

「汝は不安に身を焦がし、ただあの女—我が競い手にして敵—のことばかり思っている。きっと汝は、かつて彼女に抱いたほどの愛情を、我には抱いていないのだ。」

Verse 12

न हि पक्षवता न्याय्यं निःस्नेहेन सुहृज्जने । पीड्यमान उपद्रष्टूं शक्तेनात्मा कथंचन

「助ける者を備え、力ある者が、親しき友に情を欠き、身内が苦しめられるのを見てなお傍観し得るなど、いかなる意味でも正しいとは言えぬ。」

Verse 13

गच्छ त्वं जरितामेव यदर्थ परितप्यसे । चरिष्याम्यहमप्येका यथा कुपुरुषाश्रिता

ヴァイシャンパーヤナは言った。「今こそジャリターその人のもとへ行け――おまえが苦悩に身を焦がすのは、まさに彼女のためだ。わたしはわたしで、悪しき男に寄る辺を奪われた女のように、ひとり彷徨おう。」

Verse 14

मन्दपाल उवाच नाहमेवं चरे लोके यथा त्वमभिमन्यसे । अपत्यहेतोर्विचरे तच्च कृच्छूगतं मम

マンダパーラは言った。「おまえが思うような心で、わたしはこの世を歩き回っているのではない。わたしが彷徨うのはただ子らのため――その子らこそ今、苦境に落ちているのだ。」

Verse 15

भूतं हित्वा च भाव्यर्थे योडवलम्बेत्‌ स मन्दधी: । अवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु

マンダパーラは言った。「すでに在るものを捨て、ただ未来に望むだけのものにすがる者は愚鈍である。世はその者を侮るだろう。ゆえに、おまえの望むとおりにせよ。」

Verse 16

एष हि प्रज्वलन्नग्निर्लेलिहानो महीरुहान्‌ । आगविग्ने हृदि संतापं जनयत्यशिवं मम,यह प्रज्वलित आग सारे वृक्षोंको अपनी लपटोंमें लपेटती हुई मेरे उद्विग्न हृदयमें अमंगलसूचक संताप उत्पन्न कर रही है

マンダパーラは言った。「見よ――火は燃え盛り、炎の舌が木々を舐め尽くしている。火への恐れに揺さぶられる我が胸には、不吉を告げる灼ける痛み――禍々しい苦悶が生まれる。」

Verse 17

वैशम्पायन उवाच तस्माद्‌ देशादतिक्रान्ते ज्वलने जरिता पुन: । जगाम पुत्रकानेव त्वरिता पुत्रगृद्धिनी

ヴァイシャンパーヤナは語った。アグニがその地を過ぎ去ると、子らを慕う思いに駆られたジャリターは、母がわが子へ駆け寄るように、幼い子どもたちのもとへと再び急ぎ戻った。

Verse 18

सा तान्‌ कुशलिन: सर्वान्‌ विमुक्ताज्जातवेदस: । रोखूयमाणान्‌ ददृशे वने पुत्रान्‌ निरामयान्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。彼女は、燃えさかる火から解き放たれたその子らが皆、無事で健やかであるのを見た。いかなる苦患にも傷つけられず、彼らは森の中で声高く叫んでいた――生きており、力に満ち、危難を超えていた。

Verse 19

अश्रूणि मुमुचे तेषां दर्शनात्‌ सा पुनः पुनः । एकैकश्येन तान्‌ सर्वान्‌ क्रोशमानान्वपद्यत,उन्हें बार-बार देखकर वह नेत्रोंसे आँसू बहाने लगी और बारी-बारीसे पुकारकर वह सभी बच्चोंसे मिली

ヴァイシャンパーヤナは語った。彼らを見て、彼女は幾度となく涙をこぼした。やがて彼女は、叫び声を上げる子らのもとへ一人ずつ赴き、その呼びかけに応えて順に抱き合った――再会の場に、悲しみと慈愛があふれ出た。

Verse 20

ततो<भ्यगच्छत्‌ सहसा मन्दपालो5पि भारत । अथ ते सर्व एवैनं नाभ्यनन्दंस्तदा सुता:,भारत! इतनेमें ही मन्दपाल मुनि भी सहसा वहाँ आ पहुँचे; किंतु उन बच्चोंमेंसे किसीने भी उस समय उनका अभिनन्दन नहीं किया

そのとき、バーラタよ、マンダパーラ仙もまた不意にそこへ到着した。だがその瞬間、息子たちは誰一人として彼を迎えなかった――果たされぬ務めとこじれた縁は、家族の自然な情さえ冷やしてしまうことを示すのである。

Verse 21

वे एक-एक बच्चेसे बोलते और जरिताको भी बारबार बुलाते, परंतु वे लोग उन मुनिसे भला या बुरा कुछ भी नहीं बोले

彼らは子ら一人ひとりに声をかけ、またジャリターを幾度も呼んだ。だがその仙人に対しては、善き言葉も悪しき言葉も、何ひとつ口にしなかった。ここには用心深い抑制がある――弱き者には心を向け、苦行者への裁きは沈黙のうちに留め置かれる。

Verse 22

मन्दपाल उवाच ज्येष्ठ: सुतस्ते कतम: कतमस्तस्य चानुज: । मध्यम: कतमश्नचैव कनीयान्‌ कतमश्च ते,मन्दपालने पूछा-्रिये! तुम्हारा ज्येष्ठ पुत्र कौन है, उससे छोटा कौन है, मझला कौन है और सबसे छोटा कौन है?

マンダパーラは言った。「そなたの息子たちのうち、誰が長子か。彼より年下は誰か。中ほどは誰で、末子は誰か。」

Verse 23

एवं ब्रुवन्तं दुःखार्त कि मां न प्रतिभाषसे । कृतवानपि हि त्यागं नैव शान्तिमितो लभे

悲嘆に打ちひしがれたマンダパーラは言った。「この苦しみの中でお前に語りかけているのに、なぜ答えてくれぬのだ。かつて私はお前を捨てたが、この地を去ってもなお、心の安らぎは得られなかった。」

Verse 24

जरितोवाच कि नु ज्येष्ठेन ते कार्य किमनन्तरजेन ते । कि वा मध्यमजातेन कि कनिष्ठेन वा पुन:

ジャリターは言った。「お前は我が長子に何の用がある。次に生まれた子に何を求める。中の子に—いや、末の子に—いったい何の関わりがあるのだ。」

Verse 25

यां त्वं मां सर्वतो हीनामुत्सूज्यासि गत: पुरा । तामेव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम्‌,पहले तुम मुझे सबसे हीन समझकर त्यागकर जिसके पास चले गये थे, उसी मनोहर मुसकानवाली तरुणी लपिताके पास जाओ

マンダパーラは言った。「美しい微笑みをたたえた若きラピターのもとへ戻れ—かつてお前が私をあらゆる点で劣ると見なし、私を捨ててまで向かったその女のもとへ。」

Verse 26

मन्दपाल उवाच न ्त्रीणां विद्यते किंचिदमुत्र पुरुषान्तरात्‌ । सापत्नकमृते लोके नान्यदर्थविनाशनम्‌

マンダパーラは言った。「女にとって来世における真の安寧を滅ぼすものは、他の男との関わり以外にない。共妻から生じる嫉妬と争いを除けば、この世で彼女らの最高の善を損なうものは他にないのだ。」

Verse 27

वैराग्निदीपनं चैव भृशमुद्वेगकारि च | सुव्रता चापि कल्याणी सर्वभूतेषु विश्रुता

マンダパーラは言った。「これはまことに怨みの火をあおり、激しい動揺を引き起こす。万有に名高く、尊き誓いに堅固な吉祥のアルンダティでさえ、かつて大聖ヴァシシュタに疑いを抱いたことがある。彼は心きわめて清らかで、常に彼女の益のために尽くし、七仙のただ中に輝く者だ。そのような因によって、あの忍耐の行者でさえ侮りを受けたのだ。」

Verse 28

अरुन्धती महात्मानं वसिष्ठ पर्यशशड्कत । विशुद्धभावमत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम्‌

マンダパーラは言った。「あのアルンダティでさえ、かつて大徳ヴァシシュタに疑いを抱いたことがある——その内心はこの上なく清浄で、常に愛すべきものと益あるもののために尽くす方である。ここに示されるのは、ひとたび疑念が心に入り込めば、徳ある者でさえ咎なき人を誤って裁き、そしてその内なる過ちは自らの光と見分ける力を曇らせる、ということである。」

Verse 29

सप्तर्षिमध्यगं धीरमवमेने च त॑ मुनिम्‌ । अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभा । लक्ष्यालक्ष्या नाभिरूपा निमित्तमिव पश्यति

マンダパーラは言った。「彼女は七仙のただ中に座す不動の聖者をさえ侮った。その不吉な思い沈みのゆえに、彼女の輝きは煙のように、また火の赤い光のように鈍った。いまや時に現れ、時に隠れ——もはや昔の姿ではなく——まるで自らが凶兆であるかのように歩み回る。」

Verse 30

अपत्यहेतो: सम्प्राप्तं तथा त्वमपि मामिह । इष्टमेवं गते हि त्वं सा तथैवाद्य वर्तते

マンダパーラは言った。「私は子らのためにここへ来たのに、おまえもまた私を侮る。しかも望みが叶った今になっても、おまえは私に疑いの心で接する——ラピターが今日なおそうであるように。」

Verse 31

न हि भार्येति विश्वास: कार्य: पुंसा कथंचन । न हि कार्यमनुध्याति नारी पुत्रवती सती

マンダパーラは言った。「男は、ただ『彼女は我が妻だ』という思いだけで、いかなる場合にも女を信じてはならぬ。女はひとたび男子の母となれば、夫に仕えるなどの務めに心を据えなくなるからだ。」

Verse 32

वैशम्पायन उवाच ततस्ते सर्व एवैनं पुत्रा: सम्यगुपासते । स च तानात्मजानू्‌ सर्वानाश्चवासयितुमुद्यतः

ヴァイシャンパーヤナは語った。そののち、息子たちは皆、礼を尽くして父のもとに集い、周りに侍った。すると彼——彼らの父である聖仙——は、信頼と慈しみに満ちた言葉をもって、子らすべてを励まし慰め、その心を鎮めようとした。

Verse 231

लालप्यमानमेकैकं जरितां च पुन: पुनः । न चैवोचुस्तदा किंचित्‌ तमृषिं साध्वसाधु वा

ヴァイシャンパーヤナは語った。「その仙人が、あることを嘆き、また別のことを嘆きつつ、幾度も幾度もジャリターの名を呼び続けていたが、その時、彼らはそのリシに対して何ひとつ言わなかった。賛同の言葉も、非難の言葉もなかった。」

Verse 232

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि शार्कहकोपाख्याने द्वात्रिंशयदधिकद्धिशततमो<ध्याय:

かくして『シュリー・マハーバーラタ』アーディ・パルヴァの「マヤダルシャナ・パルヴァ」に属する「シャールカカの挿話」第二百三十二章は終わる。