Adhyaya 170

Verse 1

ऑपनआक्रात बछ। अर: अ2 एकोनसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवोंकी पंचाल-यात्रा और अर्जुनके द्वारा चित्ररथ गन्धर्वकी पराजय एवं उन दोनोंकी मित्रता वैशम्पायन उवाच गते भगवति व्यासे पाण्डवा हृष्टमानसा: । ते प्रतस्थु: पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभा:

ヴァイシャムパーヤナは語った。尊き聖仙ヴィヤーサが去ると、パーンダヴァたち—人中の雄牛—は心より喜んだ。彼らは母を先頭に立て、敬い守りつつ、そこを発ってパンチャーラの国へと向かった。

Verse 2

आमन्त्य ब्राह्मा्ं पूर्वमभिवाद्यानुमान्य च । समैरुदड्मुखैर्मार्गर्यथोद्दिष्टं परंतपा:

ヴァイシャンパーヤナは語った。まずクンティーの子らは婆羅門たちに暇乞いし、恭しく礼拝してその許しを得てから旅立った。示されたとおり北に面したまっすぐな道をたどり、敵を焼き尽くす勇士たちは望みの地、パンチャーラ国へと進んでいった。

Verse 3

ते त्वगच्छन्नहोरात्रात्‌ तीर्थ सोमाश्रयायणम्‌ | आसेदु: पुरुषव्यात्रा गज्ञायां पाण्डुनन्दना:,एक दिन और एक रात चलकर वे नरश्रेष्ठ पाण्डव गंगाजीके तटपर सोमाश्रयायण नामक तीर्थमें जा पहुँचे

一日一夜を通して旅したのち、パーンドゥの子ら——人の中の獅子——は、ガンガー河畔の「ソーマーシュラヤーヤナ」と呼ばれる聖なる渡し場（ティールタ）に到着した。

Verse 4

उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनंजय: । प्रकाशार्थ ययौ तत्र रक्षार्थ च महारथ:,उस समय उनके आगे-आगे महारथी अर्जुन उजाला तथा रक्षा करनेके लिये जलती हुई मशाल उठाये चल रहे थे

ヴァイシャンパーヤナは語った。そのときダナンジャヤ（アルジュナ）なる大車戦士は燃えさかる松明を掲げ、彼らの先頭を進んだ——道を照らすためであり、また守護するためでもあった。

Verse 5

तत्र गज्भाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन्‌ स्त्रिय: । ईर्ष्युर्गन्धर्वराजो वै जलक्रीडामुपागत:

ヴァイシャンパーヤナは語った。そこでは、ガンガーの麗しく人目のない水辺で、ガンダルヴァの王——生来嫉妬深い者——が女たちを伴い、水遊びに興じていた。彼はまさにその水戯れのためにそこへ来ていたのである。

Verse 6

शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम्‌ । तेन शब्देन चाविष्ट श्रुक्रोध बलवद्‌ बली

彼らが川へ近づく足音を、彼は聞き取った。その音に触発され、力あるガンダルヴァは燃え立つ怒りに呑まれ、激しい憤怒のうちに立ち上がった。

Verse 7

स दृष्टवा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परंतपान्‌ | विस्फारयन्‌ धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत्‌,परंतप पाण्डवोंको अपनी माताके साथ वहाँ देख वह अपने भयानक धनुषको टंकारता हुआ इस प्रकार बोला--

彼はその場に母とともにいるパーンダヴァたち――敵を焼き尽くす者たち――を見て、恐るべき弓の弦を鳴り響かせ、こう言い放った。その轟く弓音は挑戦であり警告でもあり、相手を認めた瞬間から、無防備な母子へ暴力が迫る局面へと転じたことを告げていた。

Verse 8

संध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या । अशीतिभिललवैहींन तन्मुहुर्त प्रचक्षते

ヴァイシャンパーヤナは言った。「夜の訪れの直前、恐るべき赤みが広がるあの凄まじい黄昏は、ある定まった時間の区切りを示す。そのムフールタは、ムフールタ一つ分から八十ラヴァを差し引いたものだと説かれる。」

Verse 9

विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम्‌ । शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「意のままに徘徊する者たち――ヤクシャ、ガンダルヴァ、ラークシャサ――には、定められた時刻がある。残る時は、人が己の務めと生業に従って行き来すべき正しい時分として伝えられている。」

Verse 10

लोभात्‌ प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान्‌ । उपक्रान्तानि गृह्नीमो राक्षसैः सह बालिशान्‌,“जो मनुष्य लोभवश हमलोगोंकी वेलामें इधर घूमते हुए आ जाते हैं, उन मूर्खोंकी हम गन्धर्व और राक्षस कैद कर लेते हैं

ヴァイシャンパーヤナは言った。「欲に駆られて、あの禁じられた時刻に人がその境域をさまよい入るなら、我らはラークシャサとともに、踏み込んだ愚かな侵入者を捕らえ、拘束しておく。」

Verse 11

अतो रात्रौ प्राप्तुवन्तो जल॑ ब्रह्मविदो जना: । गर्हयन्ति नरान्‌ सर्वान्‌ बलस्थान्‌ नृपतीनपि

ゆえに、ヴェーダに通じた人々は、夜に水へ入る者をことごとく咎める――たとえ強大な王であっても――それはダルマと正しい規律に照らして非難されるべき行いだからである。

Verse 12

आरात्‌ तिष्ठत मा महां समीपमुपसर्पत । कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्त भागीरथीजलम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「離れて立て。わたしに近づくな。わたしがバギーラティー（ガンガー）の水に入った今、なぜおまえたちはわたしを見分けられぬのだ？」

Verse 13

अज्जरपर्ण गन्धर्व वित्त मां स्वबलाश्रयम्‌ । अहं हि मानी चेष्युश्व॒ कुबेरस्य प्रियः सखा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我をアンガーラパルナというガンダルヴァと知れ。我はただ己が力のみを頼む。生まれつき誇り高く、嫉み深い。そして我はクベーラの愛する友である。人よ、遠くに立て——近づくな。」

Verse 14

अड्जरपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वन॑ मम । अनुगड़ं चरन्‌ कामांश्रित्रं यत्र रमाम्पयहम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「この我が森もまた、アンガーラパルナの名で世に知られている。ガンガーの岸辺をさまよい歩き、我はここで思うままに楽しみ、さまざまな麗しい戯れに耽るのだ。」

Verse 15

न कौणपा: शुज्िणो वा न देवा न च मानुषा: । इदं समुपसर्पन्ति तत्‌ कि समनुसर्पथ,“मेरी उपस्थितिमें यहाँ राक्षस, यक्ष, देवता अथवा मनुष्य--कोई भी नहीं आने पाते; फिर तुमलोग कैसे आ रहे हो?”

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我がここに在るかぎり、穢れた肉食の者も、清き者でさえも——神々も人間も——この地に近づくことはできぬ。しかるに、なぜおまえたちはここへ来て、なお後を追うのだ？」

Verse 16

अजुन उवाच समुद्रे हिमवत्पाश्वे नद्यामस्यां च दुर्मते । रात्रावहनि संध्यायां कस्य गुप्त: परिग्रह:

アルジュナは言った。「邪なる心の者よ。海辺にせよ、ヒマーラヤの山裾にせよ、この川の岸にせよ——夜であれ昼であれ黄昏であれ——いったい誰の権利が真に守り抜かれようか。誰がそれらを、守護され、ただ己にのみ属する所有であるかのように握りしめられようか。」

Verse 17

भुक्तो वाप्यथवाभुक्तो रात्रावहनि खेचर । न कालनियमो हास्ति गड्ढां प्राप्प सरिद्वराम्‌

天を行くガンダルヴァよ。諸河のうち最勝なるガンガーの岸に来るのに、食して来るべし、食さずして来るべしという定めはない。夜に来よ、昼に来よという定めもない。同様に、時刻や期限についても何らの規定はないのだ。

Verse 18

वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम । अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवा:

アルジュナは言った。「我らもまた力を備えている。時ならぬ時であろうとも、来て汝を踏み砕くことができるのだ、猛き者よ。戦に無力な者――弱き人間どもだけが、汝らを礼拝する。」

Verse 19

पुरा हिमवतश्नैषा हेमशूज्राद्‌ विनिस्सृता | गड्ढा गत्वा समुद्राम्भ: सप्तथा समपद्यत

アルジュナは言った。「いにしえ、ヒマラヤの黄金の峰より湧き出たガンガーは流れ下り、海に入って七つの流れに分かれた。」

Verse 20

गड्जां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम्‌ । रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा

アルジュナは言った。「（我が言うは）ガンガーとヤムナー、そしてプラクシャ樹の根より現れるサラスヴァティー、またラタスタ―、サラユー、ゴーマティー、ガンダキーである。伝承によれば、この七つの聖なる河の水を口にする者は、罪がたちどころに洗い流される。ガンガーは至上の浄化者と讃えられ、その『岸』はただ天空のみと言われる。なぜなら彼女は天の道を行くと観じられるからだ。神々の世界ではアラカナンダーと呼ばれ、祖霊の国ではヴァイタラニーとなって、罪ある者には渡ることがきわめて難しい。人間界に来てはガンガーと名づけられる――これがヴィヤーサの言である。」

Verse 21

अपर्युषितपापास्ते नदी: सप्त पिबन्ति ये । इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुन:

アルジュナは言った。「その七つの河の水を飲む者は、罪が遅滞なく洗い去られる。この河は清らかにして、再び天空を行き、あたかも一筋の流れとなる。その唯一の岸は、ひらけた大空そのものなのだ。」

Verse 22

देवेषु गड्जा गन्धर्व प्राप्रोत्यलकनन्दताम्‌ | तथा पितृन्‌ वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभि: । गड्जा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोडब्रवीत्‌

アルジュナは言った。「おお、ガンダルヴァよ。神々の間を巡り流れるガンガーは、かの地ではアラカナンダーと呼ばれる。祖霊の国ではヴァイタラニーとなり、罪業を負う者には渡りがたい。此の世に来ればガンガーと称される。—これぞクリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）の言葉である。」

Verse 23

असम्बाधा देवनदी स्वर्गसम्पादनी शुभा | कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्म: सनातनः

アルジュナは言った。「この神なる河は妨げられることなく、吉祥にして天界到達を授ける。なぜ汝はそれをせき止めようとするのか。そのような行いは永遠のダルマにかなわぬ。」

Verse 24

अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम्‌ | न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम्‌

「誰にも止められず、近づくにも妨げのないバギーラティーの清き水を、汝の言葉ゆえに、なぜ我らが望むままに触れてはならぬのか。」

Verse 25

वैशम्पायन उवाच मम बा गन गला आग कार्मुकम्‌ । मुमोच बाणान्‌ निशि शीविषानिव

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、ジャナメージャヤよ。アルジュナの言葉を聞くや、アンガーラパルナは憤怒した。弓を引き絞り、夜の闇に、毒蛇のごとく鋭く速い矢の雨を放った。」

Verse 26

उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्ण पाण्डवश्नर्म चोत्तरम्‌ । व्यपोहत शरांस्तस्य स्वानिव धनंजय:,यह देख पाण्डुनन्दन धनंजयने तुरंत ही मशाल घुमाकर और उत्तम ढालसे रोककर उसके सभी बाण व्यर्थ कर दिये

ヴァイシャンパーヤナは言った。「それを見るや、パーンドゥの高貴なる子ダナンジャヤ（アルジュナ）は、たちまち燃える松明を旋回させ、優れた盾で相手の矢をことごとく打ち払い、すべてを無駄にした。」

Verse 27

अर्जुन उवाच बिभीषिका वै गन्धर्व नास्त्रज्ेषु प्रयुज्यते । अस्त्रज्ेषु प्रयुक्तेयं फेनवत्‌ प्रविलीयते

アルジュナは言った。「おおガンダルヴァよ、武器の学を真に知る者には脅しは通じぬ。そのような威嚇や幻術も、武芸の達人に向けられれば泡のごとく消え失せる。」

Verse 28

मानुषानतिगन्धर्वान्‌ सर्वान्‌ गन्धर्व लक्षये | तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येडहं न तु मायया

アルジュナは言った。「おおガンダルヴァよ、ガンダルヴァたちが人間を力で凌ぐことは承知している。ゆえに私は欺きや幻術ではなく、天の武器によって汝と戦う。」

Verse 29

पुरास्त्रमिदमाग्नेयं प्रादात्‌ किल बृहस्पति: । भरद्वाजाय गन्धर्व गुरुर्मान्य: शतक्रतो:,गन्धर्व! यह आग्नेय अस्त्र पूर्वकालमें इन्द्रके माननीय गुरु बृहस्पतिजीने भरद्वाज मुनिको दिया था

アルジュナは言った。「おおガンダルヴァよ、この古のアグネーヤの武器は、かつてインドラの尊き師ブリハスパティが聖仙バラドヴァージャに授けたものだ。」

Verse 30

भरद्वाजादग्निवेश्य अग्निवेश्याद्‌ गुरुर्मम । साथ्विदं महमददद्‌ द्रोणो ब्राह्मणसत्तम:

アルジュナは言った。「それはバラドヴァージャからアグニヴェーシャへ、アグニヴェーシャから我が師へと伝わった。そして至高のバラモン、ドローナがこの大いなる（武器／秘法）を私に授けたのだ。」

Verse 31

वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा पाण्डव: क्रुद्धों गन्धर्वाय मुमोच ह । प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「そう言い終えるや、パーンダヴァ（アルジュナ）は怒りに燃え、ガンダルヴァに向けて灼熱のアグネーヤの武器を放った。その火の飛翔体はガンダルヴァの戦車を灰燼に帰した。」

Verse 32

विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धर्व महाबल: । अस्त्रतेज:प्रमूढं च प्रपतन्‍्तमवाड्मुखम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。大いなる力をもつそのガンダルヴァは、戦車を失い心も乱れ、武器の燃え立つ威光に眩まされて、顔を地に向けたまま頭から墜ちていった。この光景は、ひとたび放たれた武の力が、いかにたちまち強敵の平静と尊厳を奪い去るかを示し、力は勝利だけでは終わらぬ帰結を伴うことを聴く者に思い起こさせる。

Verse 33

शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनंजय: । भ्रातृन्‌ प्रति चकर्षाथ सो<स्त्रपातादचेतसम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。ダナンジャヤ（アルジュナ）は花鬘で飾られたその髪をつかみ、兄弟たちのもとへ引きずって行った。武器の威力を受けたそのガンダルヴァは、すでに気を失っていた。この段は、兄弟を守ろうとするアルジュナの断固たる意志を示すと同時に、圧倒的な力が天上の敵すら無力へと落としうることを語り、脅威を抑える必要と、倒れた敵を引きずる屈辱とのあいだに倫理の緊張を浮かび上がらせる。

Verse 34

युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी । नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती,उस गन्धर्वकी पत्नीका नाम कुम्भीनसी था। उसने अपने पतिके जीवनकी रक्षाके लिये महाराज युधिष्ठिरकी शरण ली

ヴァイシャンパーヤナは語った。庇護を求めて、そのガンダルヴァの妻がユディシュティラのもとへ赴いた。名をクンビー ナシーといい、夫の命を守り救わんと願っての嘆願であった—苦しむ者に避難を与え、命を護ることこそ正しき王権の中核であると示す訴えである。

Verse 35

गन्धर्व्युवाच त्रायस्व मां महाभाग पति चेम॑ विमुज्च मे । गन्धर्वी शरण प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो

ガンダルヴィーは言った。「高貴なるお方よ、どうか私をお守りください。そしてこの夫を解き放ってください。主よ、私は庇護を求めて参ったガンダルヴィー、名はクンビー ナシーでございます。」この偈は śaraṇāgati（帰依して保護を乞うこと）の倫理を前面に出し、弱き嘆願者が強者の務め—安全を与え、不義の拘束を慎むこと—に訴える。

Verse 36

युधिछिर उवाच युद्धे जितं यशोहीन स्त्रीनाथमपराक्रमम्‌ । को निहन्यादू रिपुं तात मुड्चेमं रिपुसूदन

ユディシュティラは言った。「弟よ、敵を討つアルジュナよ。この敵は戦に敗れて名誉を失った。いまや一人の女がその守り手として来ており、本人ももはや武勇を示せぬ。かくも哀れで無力な敵を、誰が討つというのか。生かして放て。」

Verse 37

अजुन उवाच जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुच: । प्रदिशत्यभयं ते5द्य कुरुराजो युधिछिर:,अर्जुन बोले--गन्धर्व! जीवन धारण करो। जाओ, अब शोक न करो। इस समय कुरुराज युधिष्ठिर तुम्हें अभयदान दे रहे हैं

アルジュナは言った。「ガンダルヴァよ、命を取り戻せ——去れ、そして嘆くな。今日、クル族の王ユディシュティラが汝に無畏（安全の保証）を与える。」

Verse 38

गन्धर्व उवाच जितोऊहं पूर्वक॑ नाम मुज्चाम्यड्रारपर्णताम्‌ । न च श्लाघे बलेनाड़ न नाम्ना जनसंसदि

ガンダルヴァは言った。「アルジュナよ、我は敗れた。ゆえに旧名『アンガーラパルナ』を捨てよう。これより先、人々の前で力を誇ることも、その名で名乗ることもあるまい。」

Verse 39

साध्विमं लब्धवॉल्लाभं योऊहं दिव्यास्त्रधारिणम्‌ | गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम्‌

「今日の敗北から得た最大の利は、神なる武器を携えるアルジュナを友として得たことだ。いま我は、ガンダルヴァのマーヤー（幻術）によって彼と結び合わせたい。」

Verse 40

अस्त्राग्निना विचित्रो<यं दग्धो मे रथ उत्तम: । सो हं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथो5भवम्‌

「神なる武器の火によって、我がこの見事で奇なる戦車は焼き尽くされた。かつてはその妙なる車ゆえに『チトララタ（奇車）』と呼ばれたが、今や我は『ダグダラタ（焼けた車の者）』となった。」

Verse 41

सम्भृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा । निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने,मैंने पूर्वकालमें यहाँ तपस्याद्वारा जो यह विद्या प्राप्त की है, उसे आज अपने प्राणदाता महात्मा मित्रको अर्पित करूँगा

ガンダルヴァは言った。「昔、この地で苦行によって我はこの聖なる知を得た。今日それを、我が命の恩人たる大いなる魂に、感謝とダルマの供物として捧げよう。」

Verse 42

संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम्‌ । यो रिपुं योजयेत्‌ प्राण: कल्याणं कि न सो5हति

激しい勢いで敵の力を抑え込み、勝利を得たのち、その敵が帰依して庇護を求めて来るならば—その命を赦す者に、いかなる吉祥と功徳が与えられぬことがあろうか。

Verse 43

चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनु: । ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददी,यह चाक्षुषी नामक विद्या है, जिसे मनुने सोमको दिया। सोमने विश्वावसुको दिया और विश्वावसुने मुझे प्रदान किया है

「『チャークシュシー（Cākṣuṣī）』と名づけられた学がある。マヌはそれをソーマに授け、ソーマはヴィシュヴァーヴァスに与え、ヴィシュヴァーヴァスがそれを私に授けたのだ。」

Verse 44

सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति । आगमोडस्या मया प्रोक्तो वीर्य प्रतिनिबोध मे

ガンダルヴァは言った。「この聖なる知は、師より託された賜物ゆえ、臆病者の手に渡れば滅びる。私はすでにその教えの伝承を語った。今度は、その真の威力をも私から聞き、悟るがよい。」

Verse 45

यच्चक्षुषा द्रष्टमिच्छेत्‌ त्रिषु लोकेषु किंचन । तत्‌ पश्येद्‌ यादृशं चेच्छेत्‌ तादृशं द्रष्टमर्हति

ガンダルヴァは言った。「三界にあるいかなるものでも、目で見たいと望むなら、この学の力によってまことに見ることができる。しかも、どのような姿で見たいと願うか、その姿のままに見るにふさわしい。」

Verse 46

एकपादेन षण्मासान्‌ स्थितो विद्यां लभेदिमाम्‌ । अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं ब्रतेडकृते

片足で六か月立ち続ける苦行を成し遂げた者こそ、この学を得る。しかし汝には、その誓戒を守り苦行をせずとも、私自らがこの学を授けよう。

Verse 47

विद्यया हानया राजन्‌ वयं नृभ्यो विशेषिता: । अविशिष्टाश्न देवानामनुभावप्रदर्शिन:,राजन! इस विद्याके बलसे ही हमलोग मनुष्योंसे श्रेष्ठ माने जाते हैं और देवताओंके तुल्य प्रभाव दिखा सकते हैं

ガンダルヴァは言った。「王よ、われらが人に勝ると見なされるのは、ヴィディヤー――この特別の知識の力による。まことに我らは神々に劣らぬ。神にも似た威力を示し得るのだから。」

Verse 48

गन्धर्वजानामश्चानामहं पुरुषसत्तम | भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतम्‌,पुरुषशिरोमणे! मैं आपको और आपके भाइयोंको अलग-अलग गन्धर्वलोकके सौ-सौ घोड़े भेंट करता हूँ

ガンダルヴァは言った。「人の中の最上者よ、そなたとそなたの兄弟たちに、ガンダルヴァの種の馬を贈ろう。そなたにも、兄弟一人ひとりにも、それぞれ別々に百頭ずつ――人間の冠の宝玉よ。」

Verse 49

देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवा: । क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहस:

ガンダルヴァは言った。「これらの馬は神々とガンダルヴァの乗騎である。身の輝きは天上のもの、速さは心のごとし。必要に応じて痩せも太りもするが、その疾走は決して衰えぬ。」

Verse 50

पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज् वृत्रनिबर्हणम्‌ । दशधा शतधा चैव तच्छीर्ण वृत्रमूर्धनि

ガンダルヴァは言った。「いにしえ、マヘーンドラ（インドラ）のため、ヴリトラ討滅の目的で金剛杵（ヴァジュラ）が造られた。それがヴリトラの頭に当たるや、十の大片と百の小片とに砕け散った。」

Verse 51

ततो भागीकृतो देवैर्वज्ञभाग उपास्यते । लोके यशो धनं किंचित्‌ सैव वज्जतनु: स्मृता

「そののち金剛杵が諸片に分かたれると、神々はその一片一片を礼拝し崇めた。世において最上とされるもの――名声や富など――は、金剛杵そのものの性質として記憶される。」

Verse 52

वज्पाणित्रह्यिण: स्यात्‌ क्षत्रं वज़रथं स्मृतम्‌ । वैश्या वै दानवज्ाक्ष कर्मवज़ा यवीयस:

ガンダルヴァは宣言した。各ヴァルナ（身分）にはそれぞれの「金剛（雷霆）」—固有の力と務め—がある。ブラーフマナの金剛は、供犠の供物によって力を帯びた、清められた右手である。クシャトリヤの金剛は戦車である。ヴァイシャの金剛は施与と寛大さである。シュードラの金剛は奉仕の労である。教えはこうだ。真の力とは武の威だけではない。驕らず責任をもって、己の正当な務めを規律正しく果たすことこそが、世界を支える。

Verse 53

क्षत्रवज़्स्य भागेन अवध्या वाजिन: स्मृता: । रथाजूं वडवा सूते शूराश्नाश्वेषु ये मता:

ガンダルヴァは言った。「これらの馬は『クシャトラの金剛（kṣatra-vajra）』—武人の階の雷霆の力—に与っているゆえ、殺してはならぬものとして記憶される。ガンダルヴァの国の牝馬は、まるで戦車の肢のごとく、車の重荷を担うにふさわしい馬を産む。そしてそのような馬は、あらゆる馬の中で最も勇敢とみなされる。」

Verse 54

कामवर्णा: कामजवा: कामत: समुपस्थिता: । इति गन्धर्वजा: काम॑ पूरयिष्यन्ति मे हया:

ガンダルヴァは言った。「我が馬は望む色をまとい、望む速さで駆け、望む時にただちに現れる。ゆえに、我がガンダルヴァの地に生まれたこの駿馬たちは、これからも汝の願いを満たし続けよう。」

Verse 55

अजुन उवाच यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा । विद्याधनं श्रुतं वापि न तद्‌ गन्धर्व रोचये

アルジュナは言った。「ガンダルヴァよ、もし汝が好意から—あるいは危急の折に汝の命を救ったことへの報いとして—学芸や財宝、さらには聖なる知を授けようというのなら、私はそのような贈り物を受け取ることをよしとしない。かかる報酬は望まぬ。」

Verse 56

गन्धर्व उवाच संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते । जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते

ガンダルヴァは言った。「大いなる人々との交わりは、まことに相互の情を深めるものだと見られる。汝は我に命を与えた。ゆえに我は喜び、汝に聖なる知—チャークシュシー・ヴィディヤー（Cākṣuṣī Vidyā）—を授けよう。」

Verse 57

त्वत्तो5प्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम्‌ । तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय भरतर्षभ

ガンダルヴァは言った。「そなたからもまた、至上の火の武器を受け取ろう。このように相応しい交換によってのみ、ビーバッツァよ、バーラタ族の雄牛たる者よ、われら二人の間に正しい好意と久遠の友情が長く保たれるのだ。」

Verse 58

अर्जुन उवाच त्वत्तोडस्त्रेण वृणोम्यश्वान्‌ संयोग: शाश्व॒तो<स्तु नौ । सखे तद्‌ ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्‌ भयं भवेत्‌

アルジュナは言った。「よい。そなたが授けた武器の知（あるいはこの飛び道具の術）によって、私は馬を得よう。われらの盟約と友情が永遠であるように。友よ、ガンダルヴァよ、真実を語れ――人間である我らから、そなたらに恐れを生じさせるものは何なのだ。」

Verse 59

कारण ब्रूहि गन्धर्व कि तद्‌ येन सम धर्षिता: । यान्तो वेदविद: सर्वे सन्तो रात्रावरिंदमा:

「理由を告げよ、ガンダルヴァよ。何ゆえに、かくも我らを侮り襲ったのか。我らは皆ヴェーダに通じ、敵を屈する力を持つ。それでも夜の旅の折に、そなたは我らに攻めかかった――その訳も明らかにせよ。」

Verse 60

गन्धर्व उवाच अनग्नयो<नाहुतयो न च विप्रपुरस्कृता: । यूयं ततो धर्षिता: स्थ मया वै पाण्डुनन्दना:

ガンダルヴァは言った。「パーンドゥの子らよ、そなたらには聖火がなく、日々の供献も行わず、前に立って祭儀を司るバラモン祭官もいない。ゆえに私はそなたらを侮り、襲いかかったのだ。」

Verse 61

(जानता च मया तस्मात्‌ तेजश्चलाभिजनं च व: । इयं मतिमतां श्रेष्ठ धर्षितुं वै कृता मति: ।।

ガンダルヴァは言った。 「そなたらの威光と、家柄にふさわしい高貴さを知りながらも、賢者の中の最上たるアルジュナよ、私はなお、そなたらを襲う決意を固めた。三界のうち、バーラタ族の雄牛よ、そなたら大いなる威光の者たちの、燦然として第一の名声を知らぬ者がいようか――その名声は、そなたら自身の徳によって遠く広く行き渡ったのだ。夜叉・羅刹・ガンダルヴァ・毘舎遮・ナーガ・ダーナヴァのうち賢き者たちは、クル王統の栄光をつぶさに語り伝えている。」

Verse 62

नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम्‌ । गुणान्‌ कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम्‌,वीर! नारद आदि देवर्षियोंके मुखसे भी मैंने आपके बुद्धिमान्‌ पूर्वजोंका गुणगान सुना है

勇士よ、我もまた、ナーラダらに代表される天の聖仙の口から、そなたの賢き祖先たちの徳と高貴なる資質を聞き及んだ。その讃嘆はリシたちの言葉に保たれ、そなたの血統の卓越を証し立てている。

Verse 63

स्वयं चापि मया दृष्टक्षरता सागराम्बराम्‌ । इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभाव: सुकुलस्य ते,तथा समुद्रसे घिरी हुई इस सम्पूर्ण पृथ्वीपर विचरते हुए मैंने स्वयं भी आपके उत्तम कुलका प्रभाव प्रत्यक्ष देखा है

ガンダルヴァは言った。「我は自ら、この大海を衣のごとくまといし全地を巡るうちに、そなたの高貴なる家系の輝きを直に見た。世界の隅々にまで、そなたの一族の威光は明らかである。」

Verse 64

वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेडर्जुन । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम्‌

ガンダルヴァは言った。「アルジュナよ、そなたにヴェーダと弓術を授けた師を、我はよく知っている。バラドヴァージャの子にして名高きドローナ——その名声は三界に鳴り響く。」

Verse 65

धर्म वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । पाण्डुं च कुरुशार्टूल षडेतान्‌ कुरुवर्धनान्‌ । पितृनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान्‌

ガンダルヴァは言った。「我はダルマ、ヴァーユ、そしてシャクラ（インドラ）を知り、また二柱のアシュヴィンをも知る。さらにパーンドゥ王をも知っている。クル族の猛虎よ、この六柱こそクルの血統を増し栄えさせる者たち。パールタよ、クルの最上者よ——神と人とのうち最も勝れたこの六柱が、まさしく汝らの父である。我は彼らすべてを知る。」

Verse 66

दिव्यात्मानो महात्मान: सर्वशस्त्रभृतां वरा: । भवन्तो भ्रातर: शूरा: सर्वे सुचरितव्रता:

ガンダルヴァは言った。「汝ら兄弟は神性を帯び、大いなる魂を備え、あらゆる武器を執る者の中でも最上である。皆が勇猛にして、善き行いの誓戒を忠実に守ってきた——とりわけ梵行（ブラフマチャリヤ）の規律を。」

Verse 67

उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम्‌ | जानन्नपि च व: पार्थ कृतवानिह धर्षणाम्‌

ガンダルヴァは言った。「汝らの内奥は清められ、心と知性はいずれも最上である。汝らが霊において自らを律しているがゆえだ。されど、パールタよ、そのことを知りながら、私はここでこの侵攻の業を犯してしまった。」

Verse 68

स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्‌ क्षन्तुमरहति | धर्षणामात्मन: पश्यन्‌ बाहुद्रविणमाश्रित:

ガンダルヴァは言った。「おおカウラヴャよ、女の前で受ける辱めを男が耐えよと望むことはできぬ。己が腕の富――力と武勇――に頼る者が、女の傍らで侮られるのを見れば、もはや堪えられぬのだ。」

Verse 69

नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते | यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत्‌

「さらに夜となれば、我らの力はいよいよ増す。ゆえに、クンティの子よ、汝が妻と共にあるのを見たとき、怒りが我が身に奔り入ったのだ。」

Verse 70

सो हं त्वयेह विजित: संख्ये तापत्यवर्धन । येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे,तपतीके कुलकी वृद्धि करनेवाले अर्जुन] आपने जिस कारण युद्धमें मुझे पराजित किया है, उसे (भी) बतलाता हूँ; सुनिये

ガンダルヴァは言った。「この戦いにおいて、私は汝に敗れた。アルジュナよ、ターパティの血統の栄光を増す者よ。いま、汝がこの一戦で私を制したまさにその理由を語ろう。順を追って述べるゆえ、心して聞け。」

Verse 71

ब्रह्मचर्य परो धर्म: स चापि नियतस्त्वयि । यस्मात्‌ तस्मादहं पार्थ रणेडस्मि विजितस्त्वया

ガンダルヴァは言った。「ブラフマチャリヤ（梵行）はダルマのうち最上であり、それが汝のうちに堅く確立している。ゆえに、パールタ――クンティの子よ――この理由によって、私は戦いで汝に敗れたのだ。」

Verse 72

यस्तु स्यात्‌ क्षत्रिय: कश्चित्‌ कामवृत्त: परंतप । नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्‌ कथंचन

「敵を焼き払う勇者よ。もし欲望に支配され、激情のままに振る舞うほかのクシャトリヤが、戦場で夜に私と戦おうとして来るなら、いかなる手立てをもってしても生き残れはしない。」

Verse 73

यस्तु स्यात्‌ कामवृत्तो5पि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृत: । जयेन्नक्तंचरान्‌ सर्वान्‌ स पुरोहितधूर्गत:

ガンダルヴァは言った。「パールタよ。たとえ人が欲望に駆られていても、婆羅門を先に立て、導き手にして守護者として進むなら、夜にさまよう敵どもすべてに勝てる。なぜならそのとき、事の全ての重荷はプurohita（祭司）に負わされるからだ。」

Verse 74

तस्मात्‌ तापत्य यक्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम्‌ | तस्मिन्‌ कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मान: पुरोहिता:

ゆえに、タパティの末裔よ。この世で人々が成し遂げたいと願ういかなる善き目的であれ、その事業には、心と感官を制し、自らを律するプurohita（祭司）を任ずべきである。

Verse 75

वेदे षडड़े निरता: शुचय: सत्यवादिन: । धर्मात्मान: कृतात्मान: स्युर्न॒पाणां पुरोहिता:

ガンダルヴァは言った。「王のプurohita（宮廷祭司）となるべきは、ヴェーダを六支（ヴェーダーンガ）とともに学ぶことに励み、行い清らかで、言葉に偽りなく、法にかなった心を持ち、己を律する婆羅門のみである。」

Verse 76

जयश्न नियतो राज्ञ: स्वर्गशक्ष तदनन्तरम्‌ । यस्य स्याद्‌ धर्मविद्‌ वाग्मी पुरोधा: शीलवान्‌ शुचि:

ガンダルヴァは言った。「家のプurohita（祭司）として、法を知り、諫言に雄弁で、行いを慎み、品性清らかな婆羅門を擁する王には、この世での勝利が必ず与えられ、さらにその後、天界に至る。」

Verse 77

लाभ॑ लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम्‌ । पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम्‌

ガンダルヴァは宣言した。「王は、未だ得ぬ利を得ようとするにせよ、すでに得たものを守ろうとするにせよ、徳を備えたバラモンを王家の祭司（プーローヒタ）として任じるべきである。」

Verse 78

पुरोहितमते तिष्ठेद्‌ य इच्छेद्‌ भूतिमात्मन: । प्राप्तुं वसुमतीं सर्वा सर्वश: सागराम्बराम्‌

ガンダルヴァは言った。「自らの繁栄を望む者、あるいは四方を海に囲まれた全地の支配を求める者は、己の祭司の導きと命令のもとにとどまるべきである。」

Verse 79

न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च । जयेदब्राह्मण: कश्चिद्‌ भूमिं भूमिपति: क्वचित्‌,तपतीनन्दन! कोई भी राजा कहीं भी पुरोहितकी सहायताके बिना केवल अपने बल अथवा कुलीनताके भरोसे भूमिपर विजय नहीं पाता

ガンダルヴァは言った。「ただ勇武のみで、またタパティの血統であるというだけで、いかなる王も大地を真に征し、保持することはできぬ。タパティの子よ、聖なる知と祭司の助言を体現するバラモンの支えなくして、統治者は王権を確かなものとはできない。」

Verse 80

तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन । ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्‍्यं पालयितुं चिरम्‌

ゆえに悟れ、クル族を増し栄えさせる者よ。学識あるバラモンが第一とされる国のみが、久しく守られ、保たれうるのだ。

Verse 169

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वणि गन्धर्वपराभवे एकोनसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:

かくして『シュリー・マハーバーラタ』の『アーディ・パルヴァ』、その『チャイトララタ』の段、「ガンダルヴァの敗北」の章において、第百六十九章は終わる。