Shloka 64

Prāyaścitta for Food-Contact, Social Contact, Aśauca Periods, and Formal Penance Systems

पयः काञ्चनवर्णायाः श्वेतवर्णं च गोमयम् / गोमूत्रं ताम्रवर्णाया नीलवर्णभवं घृतम्

payaḥ kāñcanavarṇāyāḥ śvetavarṇaṃ ca gomayam / gomūtraṃ tāmravarṇāyā nīlavarṇabhavaṃ ghṛtam

乳は金色の牛より取り、白色の牛よりは牛糞を取り、銅色の牛よりは牛尿を取り、そして酥油(ghṛta)は青色の牛より取るべし。

पयःmilk
पयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काञ्चनवर्णायाःof the golden-colored (cow)
काञ्चनवर्णायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (काञ्चन-वर्णा)
श्वेतवर्णम्white-colored
श्वेतवर्णम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्वेत + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्वेतः वर्णः यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
गोमयम्cow-dung
गोमयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (गोः मयम्)
गोमूत्रम्cow-urine
गोमूत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो + मूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (गोः मूत्रम्)
ताम्रवर्णायाःof the copper-colored (cow)
ताम्रवर्णायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootताम्र + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (ताम्र-वर्णा)
नीलवर्णभवम्arising from the blue-colored (cow)
नीलवर्णभवम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील + वर्ण + भव (√भू धातु; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नीलवर्णात् भवम्)
घृतम्ghee
घृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda)

Concept: Ritual substances are selected by prescribed correspondences; pañcagavya components are gathered with specific qualifiers.

Vedantic Theme: External śauca as an aid to inner śauca; symbolic order (ṛta) reflected in ritual taxonomy.

Application: If following pañcagavya rites, source materials ethically and hygienically; treat prescriptions as tradition-bound and consult competent ācārya for context.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: pastoral/household ritual space

Related Themes: Garuda Purana pañcagavya and śuddhi passages (milk/curd/ghee/urine/dung); Garuda Purana prāyaścitta sections using go-dravya

V
Vishnu
G
Garuda
G
Go (Cow)

FAQs

This verse assigns specific cow-products (milk, dung, urine, ghee) for ritual use, reflecting their role as traditional purifiers in śrāddha/antyeṣṭi-related observances.

It functions as a procedural detail: specifying the proper sourcing of purification materials used in rites connected with post-death duties and dharmic observance.

For those following traditional rites, it emphasizes careful, rule-based preparation of ritual materials; ethically, it highlights discipline and reverence in religious practice.