Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa
Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care
पुनर्नवाक्वाथकल्कैः सिद्धं शोथहरं घृतम् / गावा मत्रेण संसेव्यं पिप्पली वा पयो ऽन्विताः / गुडन वाभयां तुल्यां विश्वं वा शोथरोगिणा
punarnavākvāthakalkaiḥ siddhaṃ śothaharaṃ ghṛtam / gāvā matreṇa saṃsevyaṃ pippalī vā payo 'nvitāḥ / guḍana vābhayāṃ tulyāṃ viśvaṃ vā śotharogiṇā
プナルナヴァ(punarnavā)の煎液と練り剤(カルカ)で煮て成したギー(ghṛta)は、腫脹(śotha)を除く。適切に量を定めて服すべし。あるいはピッパリー(pippalī)を乳とともに服してもよい。さらに、腫れの病の者は、ハリータキー(harītakī)を黒糖(jaggery)と等分に、または乾姜を用いて服すべし。
Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)
Dosha: Kapha
Concept: Anukalpa (therapeutic alternatives): choose suitable remedy based on strength, availability, and condition, while respecting measure (mātrā).
Vedantic Theme: Skill in means (upāya-kauśala) applied to embodied life; compassion through practical options.
Application: Use punarnavā-ghṛta for śotha; or pippalī with milk; or harītakī with jaggery; or dry ginger—taken in proper dose for swelling disorders.
Primary Rasa: shanta
Related Themes: Garuda Purana 1.170: śotha/udara cikitsā cluster; punarnavā as śothaghna; pippalī as deepana; harītakī as anulomana
It highlights punarnavā-medicated ghee as a primary śotha-hara (anti-swelling) preparation, along with measured intake guidance.
It offers pippalī with milk, or harītakī taken with jaggery in equal proportion, or dry ginger (viśva) for those suffering from swelling.
The verse emphasizes dose-awareness (mātrā) and simple adjuncts (milk/jaggery) in traditional care; for persistent edema, combine this caution with professional medical evaluation.