Shloka 72
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ततः शीतांशुरुदभूत्तं जग्राह महेश्वरः / विषजातं तदुत्पन्नं जगृहुर्नागजातयः
Transliteration
tataḥ śītāṃśurudabhūttaṃ jagrāha maheśvaraḥ / viṣajātaṃ tadutpannaṃ jagṛhurnāgajātayaḥ
Translation
次いでシータームシュ（月）が現れ、それをマヘーシュヴァラが受け取った。生じた毒はナーガの諸族が引き受けた。
Word by Word
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (sequence marker)
शीतांशुःthe moon (cool-rayed one)
शीतांशुः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootशीतांशु (प्रातिपदिक: शीत + अंशु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (शीतः अंशुः)
उदभूत्arose/emerged
उदभूत्:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootउद् + √भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तम्him/that (moon)
तम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (pronoun)
जग्राहtook/seized
जग्राह:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
महेश्वरःMahēśvara (Śiva)
महेश्वरः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक: महा + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः
विषजातम्born of poison/poisonous
विषजातम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविषजात (प्रातिपदिक: विष + जात)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (विषात् जातम्)
तत्that (poison)
तत्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (context: object)
उत्पन्नम्arisen
उत्पन्नम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootउत् + √पद्/√पन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'arisen/produced'
जगृहुःtook/seized
जगृहुः:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
नागजातयःthe serpent races
नागजातयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootनागजाति (प्रातिपदिक: नाग + जाति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (नागानां जातयः)