Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं तत्र वैपम्यं भजते तु तत् / ततः प्रपत्स्यते व्यक्तं क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्द्वयोः

kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ tatra vaipamyaṃ bhajate tu tat / tataḥ prapatsyate vyaktaṃ kṣetrakṣetrajñayordvayoḥ

そこでは、クシェートラジュニャの統御のもとでそれは不均衡を帯びる。そこから、田と田を知る者という両者の顕現が生じる。

kṣetrajña-adhiṣṭhitampresided over by the knower of the field
kṣetrajña-adhiṣṭhitam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṣetra-jña (प्रातिपदिक) + adhi√sthā (धातु) + kta (कृत्)
FormKta-participle (क्त) used adjectivally; Napumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; tatpuruṣa: kṣetrajñena adhiṣṭhitam (presided over by the kṣetrajña)
tatrathere, in that state
tatra:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAvyaya adverb of place
vaipamyamdissimilarity, inequality
vaipamyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaipamya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2), Ekavacana
bhajatepartakes of, assumes
bhajate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhaj (धातु)
FormLaṭ (लट्) present, Ātmanepada, Prathama-puruṣa, Ekavacana
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya particle
tatthat
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; refers to the (pradhāna/avyakta) state
tataḥthereupon, from that
tataḥ:
Apādāna/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAvyaya (ablative adverb) = from that/thereupon
prapatsyatewill become/attain
prapatsyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√pad (धातु)
FormLṛṭ future, Ātmanepada, Prathama-puruṣa, Ekavacana
vyaktammanifest
vyaktam:
Karma/Prātipadika-predication (कर्म/विधेय)
TypeAdjective
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; predicate adjective
kṣetra-kṣetrajñayoḥof the field and the knower of the field
kṣetra-kṣetrajñayoḥ:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + kṣetra-jña (प्रातिपदिक)
FormDvandva-samāsa; Ṣaṣṭhī (6), Dvivacana
dvayoḥof the two
dvayoḥ:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (6), Dvivacana; 'of the two'