Shloka 114
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तपसा तोषितः पूर्वं मया च चिरकालतः / सारूप्यमुक्तिं कृपया दत्त्वा पुत्राय मे प्रभुः / महात्रिपुरसुन्दर्या महात्म्यं समुपादिशत्
Transliteration
tapasā toṣitaḥ pūrvaṃ mayā ca cirakālataḥ / sārūpyamuktiṃ kṛpayā dattvā putrāya me prabhuḥ / mahātripurasundaryā mahātmyaṃ samupādiśat
Translation
かつて我が久遠の苦行により主は満悦され、慈悲をもって我が子にサールूपヤ・ムクティ（同相の解脱）を授け、さらにマハートリプラスンダリーの功徳を教示された。
Word by Word
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
तोषितःpleased
तोषितः:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘satisfied/pleased’
पूर्वम्formerly; earlier
पूर्वम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनरूपेण अव्यय (adverb)
मयाby me
मया:
Karana (करण/agent-instrument in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
चिरकालतःfor a long time
चिरकालतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिरकाल (प्रातिपदिक)
Formचिरकालतः इति तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; अपादानार्थे/कालवाचक (from/for a long time)
सारूप्य-मुक्तिम्liberation of the form of ‘sārūpya’ (attaining similar form)
सारूप्य-मुक्तिम्:
Karma (कर्म/object of ‘giving’)
TypeNoun
Rootसारूप्य (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष: ‘सारूप्यरूपा मुक्तिḥ’ कर्मधारय-भावः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
कृपयाby compassion
कृपया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
पुत्रायto (my) son
पुत्राय:
Sampradana (सम्प्रदान/recipient)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी एकवचन (Dative singular)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
महात्रिपुरसुन्दर्याःof Mahātripurasundarī
महात्रिपुरसुन्दर्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/whose)
TypeNoun
Rootमहात्रिपुरसुन्दरी (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय: ‘महती त्रिपुरसुन्दरी’); स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
महात्म्यम्greatness; glory
महात्म्यम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootमहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
समुपादिशत्taught; instructed
समुपादिशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उप-आ-दिश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन