Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्व भागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे नीलकण्ठनामोत्पत्तिकथनं नाम पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः महादेवस्य महात्म्यं प्रभुत्वं च महात्मनः / श्रोतुमिच्छामहे सम्यगैश्वर्यगुणविस्तरम्

かくして『シュリ・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの宣説する前篇・第二アヌシャṅガパーダにおける「ニーラカṇṭha（青喉）の名の起こりを語る」第二十五章。仙人たちは言った。「大自在天マハーデーヴァの偉大さと主宰の力、そしてその神的威徳の広がりを、私たちは正しく聞きたい。」

Verse 2

सूत उवाच पूर्वं त्रैलोक्यविजये विष्णुना समुदात्दृ तम् / बलिं बद्ध्वा महावीर्यं त्रैलोक्याधिपतिं पुरा

スータは語った。「かつて三界征服の折、ヴィシュヌは崇高なる御業を成した。古の時、強大なる力をもつ三界の主バリを縛したのである。」

Verse 3

प्रनष्टेषु तु दैत्येषु प्रहृष्टे तु शचीपतौ / अथाजग्मुः प्रभुं द्रष्टुं सर्वे देवाः सनातनम्

ダイティヤが滅び、シャチーの夫インドラが歓喜すると、すべての神々は永遠の主を拝しに赴いた。

Verse 4

यत्रास्ते विश्वरूपात्मा क्षीरोदस्य मसीपतः / सिद्धा ब्रह्मर्षयो यक्षा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

乳海のほとりに宇宙の姿をもつアートマンが鎮座するその地には、シッダ、ブラフマリシ、ヤクシャ、そしてガンダルヴァとアプサラスの群れが集う。

Verse 5

नागा देवर्षयश्चैव नद्यः सर्वे च पर्वताः / अभिगम्य महात्मानं स्तुवन्ति पुरुषं हरिम्

ナーガ、デーヴァリシ、あらゆる河川と山々は、大いなる霊であるプルシャ・ハリのもとに赴き、讃嘆する。

Verse 6

त्वं धाता त्वं च कर्तासि त्वं लोकान्सृजसि प्रभो / त्वत्प्रसादाच्च कल्याणं प्राप्तं त्रैलोक्यमव्ययम्

主よ、あなたこそ保持者、あなたこそ作者、あなたこそ諸世界の創造者。あなたの恩寵により、滅びぬ三界は吉祥を得た。

Verse 7

असुराश्च जिताः सर्वे बलिर्बद्धश्च वै त्वया / एवमुक्तः सुरैर्विष्णः सिद्धैश्च परमर्षिभिः

あなたはすべてのアスラを征し、バリをも縛り給うた。かくしてヴィシュヌは、神々とシッダ、そして至高のリシたちによりこのように讃えられた。

Verse 8

प्रत्युवाच तदा देवान् सर्वांस्तान्पुरुषोत्तमः / श्रूयतामभिधास्यामि कारणं सुरसत्तमाः

そのときプルショーत्तマは諸神に答えた。「おおスラの最勝者たちよ、聞け。われはその原因を語ろう。」

Verse 9

यः स्रष्टा सर्वभूतानां कालः कालकरः प्रभुः / येनाहं ब्रह्मणा सार्द्धं सृष्टा लोकाश्च मायया

万有の生類の創造主は、主にしてカ―ラ（時）そのものであり、時を成す者である。その御力により、われは梵天とともにマーヤーによって諸世界を創った。

Verse 10

तस्यैव च प्रसादेन आदौ सिद्धत्वमागतः / पुरा तमसि चाव्यक्ते त्रैलोक्ये ग्रसिते मया

その御恩寵によって、われは初めに成就を得た。かつて未顕の闇の中で、三界がわれに呑み込まれていたとき。

Verse 11

उदरस्थेषु भूतेषु त्वेको ऽहं शयित स्तदा / सहस्रशीर्षा भूत्वा च सहस्राक्षः सहस्रपात्

そのとき、内に宿る諸存在の中で、われはただ一人横たわっていた。やがて千の頭、千の眼、千の足を具えた者となった。

Verse 12

शङ्खचक्रगदापाणिः शयितो विमलेंऽभसि / एतस्मिन्नन्तरे दूरात्पश्यामि ह्यमितप्रभम्

われは貝（シャंख）、輪（チャक्र）、棍（ガダー）を手にし、清らかな水に横たわっていた。その折、遠くより無量の光輝を放つ者を見た。

Verse 13

शतसूर्यप्रतीकाशं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा / चतुर्वक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम्

彼は自らの光明に燃え、百の太陽のごとく輝き、四つの御顔を具えた大ヨーギー、黄金の光を放つプルシャであった。

Verse 14

कृष्णाजिनधरं देवं कमण्डलुविभूषितम् / निमेषान्तरमात्रेण प्राप्तो ऽसौ पुरुषोत्तमः

黒羚羊の皮をまとい、カマンダル（水壺）を飾りとするその神に、プルショーत्तマは瞬きの間に到達した。

Verse 15

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः / कस्त्वं कुतो वा कि चेह तिष्ठसे वद मे विभो

すると万界に礼拝されるブラフマーが私に言った。「おおヴィブ（大いなる者）よ、汝は誰か。いずこより来たり、なぜここに立つのか。われに告げよ。」

Verse 16

अहं कर्तास्मि लोकानां स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच तम्

彼は言った。「我こそ諸世界の創造者、スヴァヤンブー、十方に面する者である。」ブラフマーがそう語ったとき、私は彼に答えた。

Verse 17

अहं कर्त्ता हि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः / एवं संभाषमाणौ तु परस्परजयैषिणौ

「我こそ諸世界の創造者であり、また幾度となく滅ぼす者でもある。」かくして二者は互いに勝利を求めて語り合った。

Verse 18

उत्तरां दिशमास्थाय ज्वालामद्राक्ष्व विष्ठिताम् / ज्वालां ततस्तामालोक्य विस्मितौ च तदानघाः

北の方角へ向かうと、そこに静かに立つ炎が見えた。その炎を見て、二人の清らかな者は大いに驚嘆した。

Verse 19

तेजसा च बलेनाथ शार्वं ज्योतिः कृताञ्जली / वर्द्धमानां तदा ज्वालामत्यन्तपरमाद्भुताम्

光輝と力をもって、合掌し、シャルヴァの光明に礼拝した。そのとき炎は増し広がり、きわめて至妙の驚異となった。

Verse 20

अभिदुद्राव तां ज्वालां ब्रह्मा चाहं च सत्वरौ / दिवं भूमिं च निर्भिद्य तिष्ठन्तं जवालमण्डलम्

ブラフマーと私は急いでその炎へ駆け寄った。その炎の輪は天と地を貫き、揺るがず立っていた。

Verse 21

तस्या ज्वालस्य मध्ये तु पश्यावो विपुलप्रभम् / प्रादेशमात्रमव्यक्तं लिङ्गं परमदीप्तिमत्

その炎のただ中に、広大な光輝を見た。掌ほどの大きさで、なお顕れぬままの、至上に輝くリンガであった。

Verse 22

न च तत्काञ्चनं मध्ये नशैलं न च राजतम् / अनिर्देश्यमचिन्त्यं च लक्ष्यालक्ष्यं पुनः पुनः

その内には金もなく、岩もなく、銀もない。言い表せず思い量れぬもの—幾度となく、見えるようでいて見えぬものでもあった。

Verse 23

ज्वालामालासहस्राढ्यं विस्मयं परमद्भुतम् / महता तेजसायुक्तं वर्दभमानंभृशन्तथा

千の炎の花鬘に満ちたその光景は、至上の驚異であり、深い畏嘆を呼んだ。大いなる光威と結ばれ、激しく増大していた。

Verse 24

ज्वालामालाततं न्यस्तं सर्वभूतभयङ्करम् / घोररूपिणमत्यर्थं भिन्दं तमिव रोदसी

炎の花鬘に覆われたその姿は、あらゆる生きものに恐怖を与えた。極めて凄絶な相で、闇を裂き、天地さえも切り分けるかのようであった。

Verse 25

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा अधो गच्छ त्वमाशु वै / अन्तमस्य विजानीवो लिङ्गस्य तु महात्मनः

そのとき梵天は私に言った。「急いで下方へ行き、その大いなる霊のリンガの果てを見極めよ。」

Verse 26

अहमूर्ध्वं गमिष्यामि यावदन्तो ऽस्य दृश्यते / तदा तु समयं कृत्वा गत उर्द्ध्वमधश्च हि

「その果てが見えるまで、私は上へ行く。」そう約して時を定め、私たちは分かれて進んだ――一人は上へ、一人は下へ。

Verse 27

ततो वर्षसहस्रं तु ह्यहं पुनरधो गतः / न पश्यामि च तस्यान्तं भीतश्चाहं ततो ऽभवम्

それから私はさらに千年のあいだ下へ下へと進んだが、なおその果ては見えなかった。そこで私は恐れに包まれた。

Verse 28

तथैव ब्रह्मा ह्यूध्व च न चान्तं तस्य लब्धवान् / समागतो मया सार्द्ध तत्रैव च महाभसि

同じくブラフマーも上方へ進んだが、その終わりを得られなかった。彼は私とともに、あの大いなる光明のただ中で合流した。

Verse 29

ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ तस्य महात्मनः / मायया मोहितौ तेन नष्टसंज्ञै व्यवस्थितौ

そのとき、その大いなる聖者の威光により、私たち二人は驚嘆し恐れおののいた。彼のマーヤーに惑わされ、意識を失ったかのように立ち尽くした。

Verse 30

ततो ध्यानरतौ तत्र चेश्वरं सर्वतोमुखम् / प्रभवं निधनं चैव लौकानां प्रभुमव्ययम्

やがて私たちはそこで禅定に入り、あらゆる方角に面を向ける主イーシュヴァラを拝した。彼こそ諸世界の起こりと滅び、朽ちぬ主である。

Verse 31

प्रह्वाञ्जलिपुटौ भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने / महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे / अव्यक्तायाथ महते नमस्कारं प्रकुर्वहे

私たちは身をかがめ合掌し、三叉戟を執るシャルヴァに礼拝した。大バイラヴァの轟きの声をもち、恐るべき姿と牙を備える、顕れざる偉大なる御方に敬礼した。

Verse 32

नमो ऽस्तु ते लोकसुरेश देव नमो ऽस्तु ते भूतपते महात्मन् / नमो ऽस्तु ते शाश्वतसिद्धयोगिने नमोस्तु ते सर्वजगत्प्रतिष्ठित

礼拝いたします、諸世界の神々の主なる神よ。礼拝いたします、マハートマン、ブータたちの主よ。礼拝いたします、永遠に成就せるヨーギーよ。礼拝いたします、全宇宙の拠り所よ。

Verse 33

परमेष्ठी परं ब्रह्म त्वक्षरं परमं पदम् / ज्येष्ठस्त्वं वामदेवश्च रुद्रः स्कन्दः शिवः प्रभुः

おおパラメーシュティよ、汝こそ至上のブラフマン、汝こそ不滅のアクシャラ、そして最高の境地。汝はジェーシュタ、ヴァーマデーヴァ、ルドラ、スカンダ、シヴァ、主宰である。

Verse 34

त्वं य५स्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः परन्तपः / स्वाहाकारो नमस्कारः संस्कारः सर्वकर्मणाम्

汝はヤジュニャ（祭祀）であり、汝はヴァシャットの唱和。敵を焼き尽くす者よ、汝はオームカーラ。汝は「スヴァーハー」の献供の声、礼拝（ナマスカーラ）、そして一切の行為を清めるサンスカーラである。

Verse 35

स्वधाकारश्च यज्ञश्च व्रतानि नियमास्तथा / वेदा लोकाश्च देवाश्च भगवानेव सर्वशः

汝はスヴァダーの唱和でありヤジュニャ、また誓戒（ヴラタ）と規律（ニヤマ）でもある。ヴェーダ、諸世界、諸神々—あらゆる面で汝こそバガヴァーンそのもの。

Verse 36

आकाशस्य च शब्दस्त्वंभूतानां प्रभवाप्ययः / भूमौ गन्धो रसश्चाप्सु तेजोरूपं महेश्वरः

汝はアーカーシャの音であり、万有の生起と帰滅である。大地においては香り、水においては味、そして光輝の姿として—マヘーシュヴァラよ—汝が顕れる。

Verse 37

वायोः स्पर्शश्च देवेश वपुश्चन्द्रमसस्तथा

デーヴェーシャよ、汝は風の触れ合いであり、またチャンドラ（月神）の輝く御身でもある。

Verse 38

बुद्धौ ज्ञानं च देवेश प्रकृतेर्बीजमेव च

おお देवेश（神々の主）よ、ブッディ（ बुद्धि ）には智（ज्ञान）があり、それこそがプラクリティ（ प्रकृति ）の種子である。

Verse 39

संहर्त्ता सर्वलोकानां कालो मृत्युमयोंऽतकः / त्वं धारयसि लोकांस्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो

主よ、あなたは一切世界の滅ぼし手、死として現れる時（カーラ）—アンタカ。あなたは三界を支え、またあなたこそが創造なさる。

Verse 40

पूर्वेण वदनेन त्वमिन्द्रत्वं प्रकरोषि वै / दक्षिणेन तु वक्त्रेण लोकान्संक्षिपसे पुनः

東の御面によって、あなたはまことにインドラの位を顕し、南の御面によって、再び諸世界を収めて融解へと導かれる。

Verse 41

पश्चिमेन तु वक्त्रेण वरुणस्थो न संशयः / उत्तरेण तु वक्त्रेण सोमस्त्वं देवसत्तमः

西の御面によって、あなたは疑いなくヴァルナの座にあり、北の御面によって、神々の最勝者よ、あなたはソーマである。

Verse 42

एकधा बहुधा देव लोकानां प्रभवाप्ययः / आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च सहाश्विनः

神よ、あなたは一でありながら多として現れ、諸世界の生起と帰滅はあなたに由る。アーディティヤ、ヴァス、ルドラ、マルト、そしてアシュヴィン—すべてはあなたである。

Verse 43

साध्या विद्याधरा नागाश्चारणाश्च तपोधनाः / वालखिल्या महात्मानस्तपः सिद्धाश्च सुव्रताः

そこにはサーディヤ、ヴィディヤーダラ、ナーガ、チャーラナという苦行の富をもつ者たちがあり、さらにヴァーラキリヤの大霊、タパスを成就した者、清き誓戒を守る者たちもいる。

Verse 44

त्वत्तः प्रसूता देवेश ये चान्ये नियतव्रताः / उमा सीता सिनीवाली कुहूर्गायत्र्य एव च

デーヴァの主よ、あなたからは他の堅固な誓戒の力も生まれた――ウマー、シーター、シニーヴァーリー、クフー、そしてガーヤトリーも。

Verse 45

लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा कान्तिर्वपुः स्वधा / तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती / त्वत्तः प्रसूता देवेश संध्या रात्रिस्तथैव च

デーヴァの主よ、あなたからラクシュミー、キールティ、ドゥリティ、メーダー、ラッジャー、カーンティ、ヴァプ、スヴァダーが生まれ、トゥシュティ、プシュティ、クリヤー、言葉の女神サラスヴァティー、さらにサンディヤーと夜（ラートリ）もまたあなたより生じた。

Verse 46

सूर्यायुतानामयुतप्रभाव नमो ऽस्तु ते चन्द्रसहस्रगौर / नमो ऽस्तु ते वज्रपिनाकधारिणे नमोस्तु ते देव हिरण्यवाससे

無数の太陽にも等しい威光をもち、千の月のように白く輝く御方よ、礼拝します。金剛とピナーカを携える御方よ、礼拝します。神よ、黄金の衣をまとう御方よ、礼拝します。

Verse 47

नमोस्तु ते भस्मविभूषिताङ्ग नमो ऽस्तु ते कामशरीरनाशन / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवाससे

聖なる灰で身を飾る御方よ、礼拝します。カーマの身を滅した御方よ、礼拝します。神よ、ヒラニヤレータス（黄金の精）なる御方よ、礼拝します。神よ、黄金の衣をまとう御方よ、礼拝します。

Verse 48

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्ययोने नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र

देवよ、ヒラニヤヨーニよ、汝に礼拝す。 देवよ、ヒラニヤナーバよ、汝に礼拝す。 देवよ、ヒラニヤレータスよ、汝に礼拝す。 千の眼をもつ妙なる御方よ、汝に礼拝す。

Verse 49

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवर्ण नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यकेश / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवीर नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यदायिने

देवよ、黄金の輝きなるヒラニヤヴァルナよ、汝に礼拝す。 देवよ、黄金の髪なるヒラニヤケーシャよ、汝に礼拝す。 देवよ、黄金の勇者ヒラニヤヴィーラよ、汝に礼拝す。 देवよ、黄金を授けるヒラニヤダーインよ、汝に礼拝す。

Verse 50

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाथ नमो ऽश्तुते देव हिरण्यनाद / नमो ऽस्तु ते देव पिनाकपाणे नमो ऽश्तुते ते शङ्कर नीलकण्ठ

देवよ、ヒラニヤナータよ、汝に礼拝す。 देवよ、ヒラニヤナーダよ、汝に礼拝す。 देवよ、ピナーカを手にするピナーカパーニよ、汝に礼拝す。 शंकरよ、青き喉のニーラカンタよ、汝に礼拝す。

Verse 51

एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महामतिः / देवदेवो जगद्योनिः सूर्य कोटिसमप्रभः

かく讃えられるとき、大いなる बुद्धि を備えた देवदेव、世界の根源は姿を現し、億の太陽に等しい光を放った。

Verse 52

आबभाषे कृपाविष्टो महादेवो महाद्युतिः / वक्त्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवांबरम्

慈悲に満ちた大光明のマハーデーヴァは語った—まるで億千万の口で虚空を呑み込むかのように。

Verse 53

कंबुग्रीवः सुज ठरो नानाभूषणभूषितः / नानारत्नविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः

聖なる法螺貝のような首をもち、端正に整い、さまざまな装身具で荘厳されていた。多くの宝珠で肢体は彩られ、幾重もの花鬘と香油の塗香をまとっていた。

Verse 54

पिनाकपाणिर्भगवान्सुरपूज्यस्त्रिशूलधृक् / व्यालय ज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः

ピナーカの弓を手にする世尊は、神々に礼拝され、三叉戟を携える。蛇を聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）としてまとい、天衆に無畏を授ける。

Verse 55

दुन्दुभिस्वरनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः / मुक्तो हासस्तदा तेन सर्वमापूरयञ्जगत्

その響きはドゥンドゥビーの轟音のごとく、雨雲の雷鳴にも似ていた。そのとき放たれた彼の笑いは、全世界を満たした。

Verse 56

तेन शब्देन महता चावां भीतौ महात्मनः / अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ

その大いなる音により、ああ大いなる者よ、我ら二人は恐れおののいた。するとマハーデーヴァは言った。「天衆の最勝たる二人よ、我は満ち足りた。」

Verse 57

पश्यतां च महायोगं भयं सर्व प्रमुच्यताम् / युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ

我が大いなるヨーガを見よ、そして一切の恐れを捨てよ。汝ら二人は、はるか以前より我が身より生じた者、サナータナ（永遠）である。

Verse 58

यं मे दक्षिणो बाहुर्ब्रह्मा लोकपितामहः / वामो बाहुश्च मे विष्णुर्नित्यं युद्धेष्वनिर्जितः

我が右の腕は諸世界の祖父たる梵天、我が左の腕は戦に常に不敗の毘湿奴である。

Verse 59

प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग्वरं दद्यां यथैप्सितम् / ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः प्रभोः

我は汝ら二人をまことに喜ぶ。望むままの恩寵を授けよう。そう言われて、二人は歓喜して主の御足にひれ伏した。

Verse 60

अब्रूतां च महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम् / यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च ते / भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव सुरेश्वर

慈恩をもって向き合い立つ大デーヴァに彼らは申し上げた。「もし御心に歓喜が起こり、もし恩寵を授け給うなら、 देव・スレーシュヴァラよ、あなたへの我らのバクティが常に在らんことを。」

Verse 61

देवदेव उवाच एवमस्तु महाभागौ सृजतां विपुलाः प्रजाः / एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवातरधाद्विभुः

देव々は言った。「そのようになれ、幸いなる二人よ。広大なる衆生を創り出せ。」そう告げると、遍在の世尊はその場で姿を消した。

Verse 62

एष एव मयोक्तो वः प्रभावस्तस्य धीमतः / एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम्

これこそ、我が汝らに語ったその賢者の威徳である。これぞ至上の智、未顕現にして「シヴァ」と名づけられるもの。

Verse 63

एतत्सूक्ष्ममचिन्त्यं च पश्यन्ति ज्ञ३नचक्षुषः / तस्मै देवाधिदेवाय नमस्कारं प्रकुर्महे / महादेव नमस्ते ऽस्तु महेश्वर नमो ऽस्तु ते

この真理は微妙にして思惟を超え、智慧の眼をもつ者がこれを観る。われらは諸神の上なる至神に礼拝を捧げる。大天マハーデーヴァよ、礼敬あれ。大自在天マヘーシュヴァラよ、帰命あれ。

Verse 64

सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा गताः सर्वे सुराः स्वं स्वं निवेशनम् / नमस्कारं प्रकुर्वाणाः शङ्कराय महात्मने

スータは語った――それを聞くと、すべての神々はそれぞれの住処へ帰り、偉大なる魂のシャンカラに礼拝を捧げた。

Verse 65

इमं स्तवं पठिद्यस्तु चेश्वरस्य महात्मनः / कामांश्च लभते सर्वान् पापेभ्यश्च प्रमुच्यते

この大いなる主イーシュヴァラへの讃歌を誦する者は、あらゆる願いを得て、罪より解き放たれる。

Verse 66

एतत्सर्वं तदा तेन न विष्णुना प्रभविष्णुना / महादेवप्रसादेन ह्युक्तं ब्रह्म सनातनम् / एतद्वः सर्वमाख्यातं मया माहेश्वरं बलम्

これらすべては、その時、力あるヴィシュヌが語ったのではない。マハーデーヴァの恩寵により、永遠のブラフマンが告げたのである。かくして、マヘーシュヴァラの力を余すところなく汝らに語り伝えた。