Adhyaya 30

Verse 1

कपिल उवाच तस्यैतस्य जनो नूनं नायं वेदोरुविक्रमम् । काल्यमानोऽपि बलिनो वायोरिव घनावलि: ॥ १ ॥

カピラは言った。「雲の塊が強大な風の働きを知らぬように、物質意識に没した者は、彼を運び去る『カーラ（時）』の大いなる力を知らない。」

Verse 2

यं यमर्थमुपादत्ते दु:खेन सुखहेतवे । तं तं धुनोति भगवान्पुमाञ्छोचति यत्कृते ॥ २ ॥

物質主義者が苦労して得た“幸福”のためのものはすべて、バガヴァーンがカーラ（時）として打ち砕き滅ぼす。ゆえに束縛された魂は嘆く。

Verse 3

यदध्रुवस्य देहस्य सानुबन्धस्य दुर्मति: । ध्रुवाणि मन्यते मोहाद् गृहक्षेत्रवसूनि च ॥ ३ ॥

迷える者は無明ゆえに、無常のこの身体と、それに結びつく家・土地・財を永遠だと思い込む。すべてが仮のものだと悟らない。

Verse 4

जन्तुर्वै भव एतस्मिन्यां यां योनिमनुव्रजेत् । तस्यां तस्यां स लभते निर्वृतिं न विरज्यते ॥ ४ ॥

生きとし生けるものは、どの生類に生まれても、その生類に応じた満足を得て、そこに留まることを嫌わない。

Verse 5

नरकस्थोऽपि देहं वै न पुमांस्त्यक्तुमिच्छति । नारक्यां निर्वृतौ सत्यां देवमायाविमोहित: ॥ ५ ॥

たとえ地獄にあっても、人は身体を捨てようとしない。デーヴィー・マー ヤーに覆われ迷わされ、地獄的な享楽にさえ喜びを見いだす。

Verse 6

आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु । निरूढमूलहृदय आत्मानं बहु मन्यते ॥ ६ ॥

身体、妻、子、家、家畜、財、親族への深い執着が心に根を下ろし、束縛された魂は自分を大いに完全だと思い込む。

Verse 7

सन्दह्यमानसर्वाङ्ग एषामुद्वहनाधिना । करोत्यविरतं मूढो दुरितानि दुराशय: ॥ ७ ॥

家族を養う重荷で全身が不安に焼かれていても、愚か者は決して成就しない望みを抱き、絶えず罪深い行いを重ねてゆく。

Verse 8

आक्षिप्तात्मेन्द्रिय: स्त्रीणामसतीनां च मायया । रहो रचितयालापै: शिशूनां कलभाषिणाम् ॥ ८ ॥

彼は幻力（マーヤー）で惑わす不実な女に心と感官を奪われ、密かな抱擁と語らいに溺れ、幼子の甘い言葉にも魅了される。

Verse 9

गृहेषु कूटधर्मेषु दु:खतन्त्रेष्वतन्द्रित: । कुर्वन्दु:खप्रतीकारं सुखवन्मन्यते गृही ॥ ९ ॥

執着する家長は、策謀と駆け引きに満ち、苦の機構に支配された家庭生活に怠らず留まる。苦の反動を打ち消すためにのみ働き、それがうまくいくと自分は幸せだと思う。

Verse 10

अर्थैरापादितैर्गुर्व्या हिंसयेतस्ततश्च तान् । पुष्णाति येषां पोषेण शेषभुग्यात्यध: स्वयम् ॥ १० ॥

彼はあちこちで暴力を働いて金を得る。家族のために用いても、自分が口にするのはわずかであり、その不正な稼ぎのゆえに、彼は彼らのために地獄へ堕ちる。

Verse 11

वार्तायां लुप्यमानायामारब्धायां पुन: पुन: । लोभाभिभूतो नि:सत्त्व: परार्थे कुरुते स्पृहाम् ॥ ११ ॥

生業に損失が生じると、彼は何度も何度も立て直そうとする。だが、あらゆる企てが挫かれ破滅すると、過度の貪欲に支配され、他人の財を欲するようになる。

Verse 12

कुटुम्बभरणाकल्पो मन्दभाग्यो वृथोद्यम: । श्रिया विहीन: कृपणो ध्यायञ्‍छ्वसिति मूढधी: ॥ १२ ॥

こうして、家族を養えぬ不運な者は、むなしい努力に明け暮れ、光彩を失った吝嗇の人となる。愚かな心で自らの失敗ばかり思い、深く嘆いて長い溜息をつく。

Verse 13

एवं स्वभरणाकल्पं तत्कलत्रादयस्तथा । नाद्रियन्ते यथापूर्वं कीनाशा इव गोजरम् ॥ १३ ॥

こうして彼が自らを養えぬのを見て、妻や他の者たちは以前のように敬わない。まるで吝嗇な農夫が、老いて擦り切れた牛を昔ほど大切にしないのと同じである。

Verse 14

तत्राप्यजातनिर्वेदो भ्रियमाण: स्वयम्भृतै: । जरयोपात्तवैरूप्यो मरणाभिमुखो गृहे ॥ १४ ॥

それでも彼には家住みへの厭離が生じない。かつて自分が養った者たちに、今は養われているのに。老いによって姿は崩れ、家の中で死に向かって身を備える。

Verse 15

आस्तेऽवमत्योपन्यस्तं गृहपाल इवाहरन् । आमयाव्यप्रदीप्ताग्निरल्पाहारोऽल्पचेष्टित: ॥ १५ ॥

こうして彼は家で侮られ、飼い犬のように横たわり、ぞんざいに与えられるものを食べる。消化不良など多くの病に悩まされ、消化の火は衰え、わずかな食しか取れず、動きも少なく、ついには働けぬ病人となる。

Verse 16

वायुनोत्क्रमतोत्तार: कफसंरुद्धनाडिक: । कासश्वासकृतायास: कण्ठे घुरघुरायते ॥ १६ ॥

その病み衰えた状態では、内なる風の圧により眼は突き出し、痰が脈路を塞ぐ。咳と呼吸困難に疲れ、吸っても吐いても喉に「グラ・グラ」と鳴るような喘鳴が起こる。

Verse 17

शयान: परिशोचद्‌भि: परिवीत: स्वबन्धुभि: । वाच्यमानोऽपि न ब्रूते कालपाशवशं गत: ॥ १७ ॥

かくして彼は死の手に落ち、横たわり、嘆き悲しむ友や親族に囲まれる。呼びかけられても言葉を発せず、時（カーラ）の縄の支配下に入ってしまったからである。

Verse 18

एवं कुटुम्बभरणे व्यापृतात्माजितेन्द्रिय: । म्रियते रुदतां स्वानामुरुवेदनयास्तधी: ॥ १८ ॥

このように家族を養うことに追われ、感官を制し得なかった者は、身内の泣き叫ぶのを見て、激しい苦痛のうちに心も朦朧として死んでゆく。

Verse 19

यमदूतौ तदा प्राप्तौ भीमौ सरभसेक्षणौ । स दृष्ट्वा त्रस्तहृदय: शकृन्मूत्रं विमुञ्चति ॥ १९ ॥

死の時、怒りに燃える眼をした恐ろしいヤマの使者たちが現れる。彼はそれを見て心底おびえ、恐怖のあまり大小便を漏らしてしまう。

Verse 20

यातनादेह आवृत्य पाशैर्बद्ध्वा गले बलात् । नयतो दीर्घमध्वानं दण्ड्यं राजभटा यथा ॥ २० ॥

そのときヤマの使者たちは彼の微細身を「苦罰の身」で覆い、強い縄で首を力ずくに縛り、長い道のりを引き立てて行く。まるで王の役人が罪人を罰のために連行するように。

Verse 21

तयोर्निर्भिन्नहृदयस्तर्जनैर्जातवेपथु: । पथि श्वभिर्भक्ष्यमाण आर्तोऽघं स्वमनुस्मरन् ॥ २१ ॥

ヤマラージャの使者に連行される間、彼の心は張り裂け、恐怖で震える。道中、犬に噛まれながら、彼は自分の犯した罪を思い出し、激しく苦悩する。

Verse 22

क्षुत्तृट्परीतोऽर्कदवानलानिलै: सन्तप्यमान: पथि तप्तवालुके । कृच्छ्रेण पृष्ठे कशया च ताडितश् चलत्यशक्तोऽपि निराश्रमोदके ॥ २२ ॥

灼熱の太陽と山火事に挟まれ、彼は飢えと渇きに苦しみながら熱い砂の上を歩く。歩けなくなっても背中を鞭打たれ、そこには水も避難場所もない。

Verse 23

तत्र तत्र पतञ्छ्रान्तो मूर्च्छित: पुनरुत्थित: । पथा पापीयसा नीतस्तरसा यमसादनम् ॥ २३ ॥

疲労で倒れ、気絶してはまた無理やり起こされる。こうして彼は、罪深い道を通り、ヤマラージャの住処へと急速に連行される。

Verse 24

योजनानां सहस्राणि नवतिं नव चाध्वन: । त्रिभिर्मुहूर्तैर्द्वाभ्यां वा नीत: प्राप्नोति यातना: ॥ २४ ॥

こうして彼は九万九千ヨージャナの距離を二、三の瞬間のうちに通過し、運命づけられた拷問のような罰を直ちに受け始める。

Verse 25

आदीपनं स्वगात्राणां वेष्टयित्वोल्मुकादिभि: । आत्ममांसादनं क्‍वापि स्वकृत्तं परतोऽपि वा ॥ २५ ॥

彼は燃え盛る薪の中に置かれ、手足に火を放たれる。ある場合には、自分の肉を食べることを強いられるか、他者に食べられる。

Verse 26

जीवतश्चान्त्राभ्युद्धार: श्वगृध्रैर्यमसादने । सर्पवृश्चिकदंशाद्यैर्दशद्‌भिश्चात्मवैशसम् ॥ २६ ॥

地獄の犬やハゲタカに内臓を引きずり出され、生きながらにしてその光景を見せつけられる。さらに蛇やサソリ、ブヨなどの毒虫に噛まれ、耐え難い苦痛を味わう。

Verse 27

कृन्तनं चावयवशो गजादिभ्यो भिदापनम् । पातनं गिरीशृङ्गेभ्यो रोधनं चाम्बु-गर्तयोः ॥ २७ ॥

次に、彼の手足は切り落とされ、象によって引き裂かれる。彼は山の頂上から突き落とされ、水の中や洞窟の中に閉じ込められる。

Verse 28

यास्तामिस्रान्धतामिस्रा रौरवाद्याश्च यातना: । भुङ्क्ते नरो वा नारी वा मिथ: सङ्गेन निर्मिता: ॥ २८ ॥

不法な性生活に耽ることで人生を築いた男女は、タミスラ、アンダ・タミスラ、ラウラヴァとして知られる地獄で、多くの悲惨な状況に置かれる。

Verse 29

अत्रैव नरक: स्वर्ग इति मात: प्रचक्षते । या यातना वै नारक्यस्ता इहाप्युपलक्षिता: ॥ २९ ॥

カピラ主は続けました。「母よ、地獄や天国はこの地上にもあると言われています。なぜなら、地獄のような苦しみは、この地上でも見ることができるからです。」

Verse 30

एवं कुटुम्बं बिभ्राण उदरम्भर एव वा । विसृज्येहोभयं प्रेत्य भुङ्क्ते तत्फलमीद‍ृशम् ॥ ३० ॥

この肉体を離れた後、罪深い活動によって自分自身と家族を養っていた男は地獄のような生活に苦しみ、彼の親族もまた苦しむことになる。

Verse 31

एक: प्रपद्यते ध्वान्तं हित्वेदं स्वकलेवरम् । कुशलेतरपाथेयो भूतद्रोहेण यद्भृतम् ॥ ३१ ॥

この身を捨てると、彼はただ独り、地獄の最も暗き闇へと赴く。ほかの生きとし生けるものを妬み害して得た財こそが、この世を去るための旅費となる。

Verse 32

दैवेनासादितं तस्य शमलं निरये पुमान् । भुङ्क्ते कुटुम्बपोषस्य हृतवित्त इवातुर: ॥ ३२ ॥

至上主の配剤により、その者は罪業の報いを受けるため地獄の境遇に置かれる。たとえ一族を養っていたとしても、財を失った者のように苦しみを味わう。

Verse 33

केवलेन ह्यधर्मेण कुटुम्बभरणोत्सुक: । याति जीवोऽन्धतामिस्रं चरमं तमस: पदम् ॥ ३३ ॥

ゆえに、ただ不義の手段によって家族を養おうと切望する者は、必ず「アンダ・ターミスラ」と呼ばれる地獄の最も暗い境域へ赴く。

Verse 34

अधस्तान्नरलोकस्य यावतीर्यातनादय: । क्रमश: समनुक्रम्य पुनरत्राव्रजेच्छुचि: ॥ ३४ ॥

人界の下にあるあらゆる地獄の苦患を順にくぐり、さらに人となる前に獣などの下等な生類を定められた順序で経て、罪が浄められると、再びこの地上に人として生まれる。