Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच कृत्वा दैत्यवधं कृष्ण: सरामो यदुभिर्वृत: । भुवोऽवतारयद् भारं जविष्ठं जनयन् कलिम् ॥ १ ॥

シュリー・シュカは語った。バララーマと共に、ヤドゥ族に囲まれたシュリー・クリシュナは、諸々の魔を討ち滅ぼされた。ついで大地の重荷を下ろすため、きわめて速やかに、カリを生じさせる大いなる争いを取り計らわれた。

Verse 2

ये कोपिता: सुबहु पाण्डुसुता: सपत्नै- र्दुर्द्यूतहेलनकचग्रहणादिभिस्तान् । कृत्वा निमित्तमितरेतरत: समेतान् हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारमीश: ॥ २ ॥

敵方の数々の罪—欺きの賭博、侮辱の言葉、ドラウパディーの髪を掴むこと等の残虐—により、パーンドゥの子らは憤った。至上主は彼らを御意志の因縁として用い、クルクシェートラの戦いを口実に諸王を軍勢とともに両陣に集め、戦争を媒介として滅ぼし、大地の重荷を除かれた。

Verse 3

भूभारराजपृतना यदुभिर्निरस्य गुप्तै: स्वबाहुभिरचिन्तयदप्रमेय: । मन्येऽवनेर्ननु गतोऽप्यगतं हि भारं यद् यादवं कुलमहो अविषह्यमास्ते ॥ ३ ॥

測り知れぬ主は、自らの御腕に守られたヤドゥ王家を用いて、地の重荷となっていた諸王とその軍勢を退けられた。のち主は思われた。「世は地の負担が去ったと言うかもしれぬが、我が見解では未だ去っていない。なぜならヤーダヴァの一族そのものが残り、その力は大地に耐え難いからだ。」

Verse 4

नैवान्यत: परिभवोऽस्य भवेत् कथञ्चिन् मत्संश्रयस्य विभवोन्नहनस्य नित्यम् । अन्त:कलिं यदुकुलस्य विधाय वेणु- स्तम्बस्य वह्निमिव शान्तिमुपैमि धाम ॥ ४ ॥

クリシュナは思われた。「常に我に帰依し、富と力に束縛のないヤドゥ家を、外からの力が打ち負かすことは決してできない。ゆえに我は一族の内に争いを起こさせよう。その争いは竹林で摩擦から生じる火のように燃え広がり、すべてを鎮める。かくして我は真の目的を果たし、永遠の住処へ帰還する。」

Verse 5

एवं व्यवसितो राजन् सत्यसङ्कल्प ईश्वर: । शापव्याजेन विप्राणां सञ्जह्रे स्वकुलं विभु: ॥ ५ ॥

パリークシット王よ、このように決意された、誓願必ず成就する主は、ブラーフマナたちの呪いという口実によって、御自身の一族を引き収められた。

Verse 6

स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् । गीर्भिस्ता: स्मरतां चित्तं पदैस्तानीक्षतां क्रिया: ॥ ६ ॥ आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्यञ्जसा नु कौ । तमोऽनया तरिष्यन्तीत्यगात् स्वं पदमीश्वर: ॥ ७ ॥

至上人格神クリシュナは、あらゆる美の宝庫である。その御姿はあまりに魅惑的で、人々の眼差しを他のすべてから奪い、他のものは比べれば美を失ったかのように見えた。主の御言葉は、それを想起する者の心を引き寄せた。主の足跡を見れば、人々は随伴者となり、身体の行いをも主への奉仕として捧げたいと願った。かくして主は、最も崇高で要なるヴェーダの詩句により歌われる御栄光を、たやすく世に広められた。主は「この栄光を聞き、唱えるだけで、未来に生まれる束縛された魂は無明の闇を渡り越えるであろう」とお考えになり、この備えに満足して、望まれた目的地—永遠の御住処—へと去られた。

Verse 7

स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् । गीर्भिस्ता: स्मरतां चित्तं पदैस्तानीक्षतां क्रिया: ॥ ६ ॥ आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्यञ्जसा नु कौ । तमोऽनया तरिष्यन्तीत्यगात् स्वं पदमीश्वर: ॥ ७ ॥

至上主シュリー・クリシュナは、あらゆる美の宝庫である。主の御身はあまりに魅惑的で、人々の眼差しを奪い、他のすべては主の前で美を失ったかのように見える。主の御言葉はそれを想起する者の心を引き寄せ、主の御足跡を見た人々は主に従い、自らの行いを主への奉仕として捧げたいと願う。かくして主は、最も崇高なヴェーダの詩句により世界に歌われる御栄光を容易に広められた。主は、未来に生まれる束縛された魂も、その栄光を聞き、唱えるだけで無明の闇を越えるであろうとお考えになり、この取り計らいに満足して、望まれる御住処へと帰還された。

Verse 8

श्रीराजोवाच ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धोपसेविनाम् । विप्रशाप: कथमभूद् वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ॥ ८ ॥

パリークシット王は問うた。「常にブラーフマナを敬い、施しに富み、年長の高徳者に仕え、心がつねに主クリシュナに没していたヴリシュニ族に、いかにしてブラーフマナの呪詛が下ったのですか。」

Verse 9

यन्निमित्त: स वै शापो याद‍ृशो द्विजसत्तम । कथमेकात्मनां भेद एतत् सर्वं वदस्व मे ॥ ९ ॥

最も清浄なる二度生まれよ、その呪いは何を因として起こり、どのような内容であったのですか。さらに、同じ目的を共有していたヤドゥ族の間に、いかにしてそのような不和が生じたのか――そのすべてを私に語ってください。

Verse 10

श्रीबादरायणिरुवाच बिभ्रद् वपु: सकलसुन्दरसन्निवेशं कर्माचरन् भुवि सुमङ्गलमाप्तकाम: । आस्थाय धाम रममाण उदारकीर्ति: संहर्तुमैच्छत कुलं स्थितकृत्यशेष: ॥ १० ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。主は、あらゆる美が結晶したかのような御身を帯び、地上で最も吉祥なる御業を行われた。しかも主は本来、努力なくして満ち足りるアープタカーマである。自らのダーマに住して歓喜し、寛大なる栄光を放つ主は、なお僅かな務めが残っていたため、今や自らの王族を滅ぼすことを望まれた。

Verse 11

कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा । कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टा: ॥ ११ ॥ विश्वामित्रोऽसित: कण्वो दुर्वासा भृगुरङ्गिरा: । कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादय: ॥ १२ ॥

諸賢者は、歌い語られるだけで全世界のカリ・ユガの罪垢を払う、功徳に満ちた最上の吉祥なる祭式を、ヤドゥ族の長ヴァスデーヴァの家で執り行った。そこには時の化身として主シュリー・クリシュナが住しておられた。儀式が終わり、主が賢者たちを敬って送り出されると、彼らはピンダーラカという聖地へ向かった。賢者の中には、ヴィシュヴァーミトラ、アシタ、カンヴァ、ドゥルヴァーサー、ブリグ、アンギラー、カシュヤパ、ヴァーマデーヴァ、アトリ、ヴァシシュタ、そしてナーラダらがいた。

Verse 12

कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा । कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टा: ॥ ११ ॥ विश्वामित्रोऽसित: कण्वो दुर्वासा भृगुरङ्गिरा: । कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादय: ॥ १२ ॥

ヴィシュヴァーミトラ、アシタ、カṇヴァ、ドゥルヴァーサー、ブリグ、アンギラ、カシュヤパ、ヴァーマデーヴァ、アトリ、ヴァシシュタ、さらにナーラダらの聖仙たちは、豊かな功徳をもたらし至上に吉祥なる祭儀を修し、その讃歌を唱えるだけで全世界のカリ・ユガの罪垢を払うとされた。彼らは、時そのものの化身としてシュリー・クリシュナが住まわれる、ヤドゥ族の長ヴァスデーヴァの邸において法にかなってこれを成就し、儀礼の終わりにクリシュナより恭しく見送られて、ピṇダーラカという聖地へ赴いた。

Verse 13

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ヤドゥ族の少年たちは戯れながら、そこに集う大聖仙たちのもとへ近づいた。彼らはジャンバヴァティーの子サーンバに女装をさせ、聖仙の足をつかんで、無礼にもかかわらず恭しいふりをして言った。「博識なるバラモンよ、この黒い瞳の身重の女があなたがたに尋ねたいのです。本人は恥じて直接問えません。見通し誤りなき大リシたちよ、まもなく産み、しかも男児を望んでおります。生まれるのは男か女か、お告げください。」

Verse 14

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ヤドゥ族の少年たちは戯れながら、そこに集う大聖仙たちのもとへ近づいた。彼らはジャンバヴァティーの子サーンバに女装をさせ、聖仙の足をつかんで、無礼にもかかわらず恭しいふりをして言った。「博識なるバラモンよ、この黒い瞳の身重の女があなたがたに尋ねたいのです。本人は恥じて直接問えません。見通し誤りなき大リシたちよ、まもなく産み、しかも男児を望んでおります。生まれるのは男か女か、お告げください。」

Verse 15

क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दना: । उपसङ्गृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ॥ १३ ॥ ते वेषयित्वा स्त्रीवेषै: साम्बं जाम्बवतीसुतम् । एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्‍यसितेक्षणा ॥ १४ ॥ प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शना: । प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ १५ ॥

ヤドゥ族の少年たちは戯れながら、そこに集う大聖仙たちのもとへ近づいた。彼らはジャンバヴァティーの子サーンバに女装をさせ、聖仙の足をつかんで、無礼にもかかわらず恭しいふりをして言った。「博識なるバラモンよ、この黒い瞳の身重の女があなたがたに尋ねたいのです。本人は恥じて直接問えません。見通し誤りなき大リシたちよ、まもなく産み、しかも男児を望んでおります。生まれるのは男か女か、お告げください。」

Verse 16

एवं प्रलब्धा मुनयस्तानूचु: कुपिता नृप । जनयिष्यति वो मन्दा मुषलं कुलनाशनम् ॥ १६ ॥

王よ、かくも欺きによって嘲られた聖仙たちは憤り、少年たちに告げた。「愚か者どもよ！その者は汝らのためにムシャラ――一つの鉄の棍棒――を産むであろう。それが汝らの一族を滅ぼすのだ。」

Verse 17

तच्छ्रुत्वा तेऽतिसन्त्रस्ता विमुच्य सहसोदरम् । साम्बस्य दद‍ृशुस्तस्मिन् मुषलं खल्वयस्मयम् ॥ १७ ॥

聖仙たちの呪いを聞くや、若者たちはひどく怯え、急いでサーンバの腹を開いてみると、その中にまさしく鉄の棍棒（ムシャラ）があった。

Verse 18

किं कृतं मन्दभाग्यैर्न: किं वदिष्यन्ति नो जना: । इति विह्वलिता गेहानादाय मुषलं ययु: ॥ १८ ॥

ヤドゥの若者たちは言った。「ああ、私たちは何をしてしまったのか。なんと不運なのだ。人々は私たちを何と言うだろう。」そう嘆き乱れ、棍棒を携えて家へ戻った。

Verse 19

तच्चोपनीय सदसि परिम्‍लानमुखश्रिय: । राज्ञ आवेदयांचक्रु: सर्वयादवसन्निधौ ॥ १९ ॥

顔の輝きも失せたまま、彼らは棍棒を王の सभाへ運び、すべてのヤーダヴァの前でウグラセーナ王に起こったことを告げた。

Verse 20

श्रुत्वामोघं विप्रशापं द‍ृष्ट्वा च मुषलं नृप । विस्मिता भयसन्त्रस्ता बभूवुर्द्वारकौकस: ॥ २० ॥

パリークシット王よ、ドヴァーラカーの人々は、ブラーフマナたちの外れぬ呪詛を聞き、その棍棒を見て、驚愕し恐怖に打ち震えた。

Verse 21

तच्चूर्णयित्वा मुषलं यदुराज: स आहुक: । समुद्रसलिले प्रास्यल्ल‍ोहं चास्यावशेषितम् ॥ २१ ॥

ヤドゥ族の王アーフカ（ウグラセーナ）は棍棒を粉々に挽かせ、その破片と残った鉄塊とを自ら海の水へ投げ入れた。

Verse 22

कश्चिन्मत्स्योऽग्रसील्ल‍ोहं चूर्णानि तरलैस्तत: । उह्यमानानि वेलायां लग्नान्यासन् किलैरका: ॥ २२ ॥

ある魚が鉄の塊とその破片を呑み込み、やがて波がその破片を岸へ運び、そこに刺さって高く鋭いエラカの葦となって生えた。

Verse 23

मत्स्यो गृहीतो मत्स्यघ्नैर्जालेनान्यै: सहार्णवे । तस्योदरगतं लोहं स शल्ये लुब्धकोऽकरोत् ॥ २३ ॥

その魚は海で他の魚とともに漁師の網にかかって捕らえられた。腹中の鉄塊は猟師ジャラーが取り出し、矢柄の先に矢尻として据えた。

Verse 24

भगवाञ्ज्ञातसर्वार्थ ईश्वरोऽपि तदन्यथा । कर्तुं नैच्छद् विप्रशापं कालरूप्यन्वमोदत ॥ २४ ॥

一切の趣意を知り尽くす至上主は、婆羅門の呪いを覆す力がありながら、それを望まれなかった。むしろ時（カーラ）の姿において、喜んでその成り行きを認可された。